InnerWeb
Przejdź do treści

Reagowanie na incydent w zakładzie chemicznym: zakłócenie sterowania jako sprawa cyber i BHP

W 2025 r. zmiana nastaw pomp w stacji uzdatniania wody zostawiła ok. 2,5 tys. mieszkańców gminy bez wody na ok. 6 godzin, a grupa haktywistyczna opublikowała nagranie ze zmianą parametrów w panelu stacji regazyfikacji LNG. Ten przypadek rodzajowy przenosi taki scenariusz do instalacji chemicznej i pokazuje, że o skutkach decyduje nie tylko sieć, ale też to, czy zakład wie, kto stoi przy zbiornikach.

ok. 6 h
przerwa w dostawie wody po zmianie nastaw pomp (2025)
Źródło: CERT Polska, Raport roczny 2025, s. 82
8367
unikalnych hostów OT widocznych w internecie
ok. 309 tys. zł
przykładowy koszt 6 h postoju
Źródło: kalkulacja przykładowa

Scenariusz rodzajowy

To przypadek zbudowany na jawnych zdarzeniach z raportu rocznego CERT Polska za 2025 r. i na analizie ekspozycji OT w Polsce, a nie opis konkretnego zakładu. Podmiot: zakład chemiczny, podmiot kluczowy NIS2, ok. 2 000 pracowników, instalacja w ruchu ciągłym, w czasie bieżącej kampanii utrzymaniowej pracuje na terenie kilka firm zewnętrznych.

Punkt wyjścia jest typowy dla ataków z 2025 r.: zdalny dostęp do panelu operatorskiego przez VNC z domyślnym hasłem i płaska sieć bez segmentacji. W analizie CERT Polska widoczne w internecie było 8367 unikalnych hostów OT. Nie potrzeba zaawansowanego exploita: wystarczy ktoś, kto zmieni nastawy pomp dozujących i zaworów w jednej sekcji instalacji.

Przebieg zdarzenia

Oś czasu pokazuje, że w pierwszej godzinie incydent jest jednocześnie sprawą cyber i BHP.

  • Godzina 0: operator widzi nietypowe nastawy i alarm odchylenia ciśnienia. Zmiany nie wprowadzał nikt z zakładu.
  • Do 15 minut: operator przełącza sekcję na sterowanie ręczne i zatrzymuje dozowanie. Zakład zgłasza zdarzenie wewnętrznie.
  • Do 1 godziny: kierownik ruchu pyta, kto pracuje w strefie instalacji. Zezwolenia na prace w tej sekcji są papierowe, część brygad pracuje przy zbiornikach.
  • Godziny 1–6: instalacja stoi, trwa weryfikacja stanu urządzeń i przejęcie sterowania. Zespół IT/OT izoluje dostęp zdalny.
  • Do 24 godzin: wczesne ostrzeżenie do CSIRT jako incydent poważny, do 72 godzin pełne zgłoszenie. Jeśli zakład jest podmiotem krytycznym, incydent istotny zgłasza się w 24 godziny także do organu ds. podmiotów krytycznych i RCB.

Przykładowy koszt 6-godzinnego postoju instalacji

Przykładowy koszt 6-godzinnego postoju instalacjiTrzy składniki kosztu postoju: utracona marża 180 tys. zł, rozruch i utylizacja 120 tys. zł, zespół reagowania ok. 8,6 tys. zł.050 000100 000150 000200 000złUtracona marża: 180 000 zł180 000 złUtracona marżaRozruch i utylizacja partii: 120 000 zł120 000 złRozruch i utylizacja partiiZespół reagowania: 8640 zł8640 złZespół reagowania
Źródło: Kalkulacja przykładowa na założeniach z sekcji Kalkulacja

Gdzie cyber dotyka BHP

Zmiana nastaw nie jest tylko problemem informatycznym. Zakłócenie ciśnienia, temperatury lub dozowania zmienia ryzyko dla ludzi w pobliżu instalacji. Dlatego pierwsze pytania brzmią: kto jest w strefie, jakie prace są w toku i które można natychmiast wstrzymać.

W zakładzie z papierowym obiegiem zezwoleń odpowiedź zajmuje kilkadziesiąt minut: telefony do brygadzistów, szukanie segregatora, sprawdzanie, czy ktoś nie wszedł bez zgłoszenia. W tym czasie decyzje o ewentualnej ewakuacji lub zatrzymaniu prac zapadają bez pewnej listy osób.

Co zmienia cyfrowy obraz prac i obecności

InnerWeb nie chroni sieci OT i nie wykrywa zmian nastaw. Wspiera drugą stronę zdarzenia: ludzką i organizacyjną. Zakład ma bieżący podgląd, kto i gdzie wykonuje prace na zezwoleniach, a użytkownik po stronie zakładu może wstrzymać aktywne zezwolenie, gdy trzeba zatrzymać wykonawcę. Zgłoszenie zagrożenia lub zdarzenia potencjalnie wypadkowego ze zdjęciami trafia do zespołu, który je przejmuje i zamyka.

Lista ewakuacyjna powstaje ze skanów kodu QR na bramie, odświeża się co 13 sekund i dzieli osoby na grupy, w tym firmy zewnętrzne z osobnymi zakładkami; kto nie odbił wyjścia, trafia do grupy osób niepewnych. Zmiany zezwoleń zapisują się z autorem i czasem, co daje materiał do późniejszej analizy zdarzenia i do dowodu dla audytora.

Kalkulacja przykładowa kosztu 6-godzinnego postoju

Poniższa kalkulacja przykładowa pokazuje rząd wielkości, a nie wycenę. Założenia podano jawnie; każdy zakład powinien podstawić własne dane z kontrolingu. Wartość produkcji i marża zależą od produktu, więc najbardziej zmienny jest pierwszy składnik.

Wynik rzędu 300 tys. zł za jedno 6-godzinne zdarzenie nie obejmuje kar, odszkodowań, kosztów śledztwa ani utraty zaufania odbiorców. Najtańszym elementem jest zespół reagowania, najdroższym rozruch i utylizacja partii, a to właśnie szybka, pewna informacja o ludziach i pracach skraca decyzje i bezpieczne wstrzymanie instalacji.

Wnioski i dowody po zdarzeniu

Po incydencie audytor zapyta o trzy rzeczy: kiedy zakład zareagował, kto wiedział, że w strefie pracują ludzie, i czy dostęp zdalny dostawców był rejestrowany. Pierwsze zapewnia dziennik SOC lub operatorów, trzecie polityka dostępu zdalnego. Środkowe wymaga rejestru zezwoleń i obecności, który istniał przed zdarzeniem.

Zalecenia z analizy CERT Polska są konkretne: traktować prywatny APN jako sieć niezaufaną, wyłączyć SSH i Telnet na urządzeniach administracyjnych, zmienić domyślne hasła VNC i HMI, sprawdzić ekspozycję w serwisie moje.cert.pl oraz rozdzielić poświadczenia administracji IT, inżynierii OT i wsparcia dostawców. Do tego warto dodać rejestr dostępu zewnętrznego i podwykonawców do stref OT.

Kalkulacja przykładowa

Koszt 6-godzinnego postoju instalacji (przykład)

Założenia
ParametrWartość
Czas postoju6 godzin
Wartość produkcji instalacji150 000 zł/h
Marża kontrybucyjna20 %
Rozruch, utylizacja partii, kontrola jakości120 000 zł jednorazowo
Zespół reagowania12 osób x 6 h x 120 zł/h zł

Wynik: Utracona marża 6 h x 150 000 zł x 20% = 180 000 zł; rozruch i utylizacja 120 000 zł; zespół reagowania 8 640 zł. Razem ok. 308 640 zł.

Uwaga: Kalkulacja przykładowa: wartości produkcji, marży i kosztów rozruchu zakład zastępuje własnymi danymi.

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Czy zakłócenie sterowania zawsze trzeba zgłaszać jako incydent?

Zgłoszeniu podlega incydent poważny (NIS2) lub istotny (CER). Ocenę, czy zdarzenie spełnia kryteria, robi zespół reagowania w pierwszych godzinach, dlatego decyzja musi mieć jednego właściciela.

Kto w zakładzie powinien decydować o wstrzymaniu prac?

Kierownik ruchu lub osoba wskazana w procedurze, na podstawie informacji z rejestru zezwoleń. W systemie wstrzymanie aktywnego zezwolenia jest zastrzeżone dla użytkownika po stronie zakładu.

Czy zapis zezwoleń pomaga w audycie po incydencie?

Tak, dostarcza dowodu, kto i kiedy zmienił zezwolenie lub wynik szkolenia oraz kto był w strefie. Nie zastępuje logów OT ani dokumentacji reagowania na incydent.

Dlaczego w kalkulacji nie ma kar?

Kary zależą od oceny organu i skali naruszenia, a nie od czasu postoju. Dla podmiotu kluczowego sięgają 10 mln EUR lub 2% przychodów, ale większość naruszeń można karać od kwietnia 2028 r.

Źródła

Sprawdź, czy wiesz, kto jest w strefie

Przeanalizujemy z Tobą, ile trwa dziś ustalenie listy osób i prac w jednej sekcji instalacji. Umów krótką rozmowę z InnerWeb.

Porozmawiajmy