Sytuacja: co się wydarzyło w stacji uzdatniania
Opis pochodzi z rocznego raportu CERT Polska za 2025 rok. Napastnik zalogował się do urządzeń stacji uzdatniania wody i zmienił ustawienia pomp. Wyczerpały się zasoby wody w zbiorniku, co doprowadziło do przerwy w dostawie wody trwającej około 6 godzin dla około 2,5 tys. mieszkańców gminy. Po odzyskaniu paneli operatorskich przywrócono pierwotne wartości.
Opisujemy rodzajowy zakład: wodociąg gminny, jedna stacja uzdatniania z kilkoma pompami, zbiornik wyrównawczy, panel operatorski dostępny zdalnie dla dyżurnego i serwisanta. To typowa konfiguracja małego i średniego operatora, w której załoga jest niewielka, a nadzór zdalny jest codzienną praktyką.
Skala zjawiska w sektorze
Według klasyfikacji CSIRT NASK w 2025 roku sektor wodociągowy odnotował 95 incydentów. Raport ABW o stanie bezpieczeństwa podaje ponadto, że w 2025 roku naruszono zabezpieczenia pięciu stacji uzdatniania wody, a napastnicy mogli zmieniać parametry techniczne urządzeń. ABW oceniła to jako bezpośrednie zagrożenie dla ciągłości dostaw wody, przy braku potwierdzonych przerw w tym zdarzeniu.
Dla porównania w tej samej klasyfikacji transport odnotował 140 incydentów, produkcja 93, a energetyka 52. Wodociągi nie są więc na szczycie statystyki, ale skutek incydentu jest tu natychmiast odczuwalny dla ludności, a margines na błąd jest mały: zbiornik wyrównawczy daje godziny, nie dni.
Czas od zmiany nastaw do przywrócenia pracy pomp
- Bez planu ciągłości
- Z planem ciągłości
Problem: dlaczego nastawy pomp mają znaczenie dla ciągłości
Zmiana nastaw nie wymaga złośliwego kodu ani szyfrowania. Wystarczy dostęp do panelu i zrozumienie, jak pracuje stacja. Skutek rozwija się wolno: poziom w zbiorniku spada, a dyżurny bez progu alarmowego i bez procedury może zauważyć problem dopiero wtedy, gdy zgłaszają go odbiorcy.
W tym przypadku plan ciągłości powinien odpowiadać na trzy pytania. Po czym poznajemy, że proces odbiega od normy? Kto decyduje o przejściu na sterowanie ręczne? Skąd bierzemy wodę zastępczą i w jakim czasie? Brak jednej z odpowiedzi wydłuża przerwę.
Rozwiązanie: elementy planu ciągłości dla stacji
Plan ciągłości stacji nie musi być obszernym dokumentem. Musi zawierać cztery elementy, które operator może wykonać o trzeciej w nocy: progi alarmowe procesu, procedurę sterowania ręcznego, zaufaną kopię nastaw oraz plan zaopatrzenia awaryjnego.
Progi alarmowe i niezależny nadzór
Alarm niskiego poziomu w zbiorniku i alarm odchylenia przepływu powinny pochodzić z toru niezależnego od panelu, w którym zmieniono nastawy. Dyżurny dostaje sygnał także wtedy, gdy panel pokazuje wartości zgodne z normą.
Sterowanie ręczne i zaufana kopia nastaw
Procedura ręczna opisuje, które zawory i pompy operator obsługuje lokalnie, w jakiej kolejności i z jakimi wartościami. Zaufana kopia nastaw przechowywana offline skraca przywracanie parametrów z godzin do minut, bo nie trzeba ustalać, jakie były wartości prawidłowe.
Zaopatrzenie awaryjne i komunikacja z odbiorcami
Cysterny, punkty poboru i lista odbiorców wrażliwych (szpital, placówki opieki) muszą być uzgodnione przed zdarzeniem. Komunikat do mieszkańców ma gotowy szablon, a osoba odpowiedzialna za jego wysłanie jest wskazana z imienia w planie wewnętrznym.
Efekt: kalkulacja przykładowa czasu reakcji
Poniższa kalkulacja przykładowa porównuje przerwę 6 godzin z przebiegiem, w którym stacja ma niezależny alarm poziomu, przećwiczone sterowanie ręczne i zaufaną kopię nastaw. Założenia: zbiornik wyrównawczy zapewnia około 4 godzin zasilania sieci przy typowym poborze, wykrycie bez niezależnego alarmu następuje po 90 minutach, z alarmem po 10 minutach, dojazd serwisanta zajmuje 45 minut, a przejście na sterowanie ręczne trwa 30 minut.
Przy takich założeniach czas od zmiany nastaw do przywrócenia pracy pomp spada z około 3 godzin 15 minut (wykrycie 90 minut, dojazd 45 minut, przywrócenie z wyjaśnianiem wartości około 60 minut) do około 1 godziny 25 minut (wykrycie 10 minut, dojazd 45 minut, przejście na ręczne 30 minut). Zbiornik nie wyczerpuje się, a przerwa dla odbiorców nie występuje lub jest krótka.
Wnioski dla operatora wodociągów
Najtańszym elementem planu ciągłości jest procedura, najdroższym brak jej przećwiczenia. Operatorzy, którzy ubiegali się o dofinansowanie w programie Cyberbezpieczne Wodociągi (896 wniosków w naborze od 1 września do 2 października 2025, dofinansowanie dla 688 projektów), mogą część prac wdrożeniowych ująć w projekcie.
Dla podmiotów objętych krajowym systemem cyberbezpieczeństwa wymóg planów ciągłości i odtworzenia wynika z ustawy o KSC. Dla podmiotów krytycznych, wpisanych do wykazu prowadzonego przez Dyrektora RCB, dochodzi dokumentacja zarządzania ciągłością działania. Plan stacji uzdatniania jest naturalnym elementem tej dokumentacji.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy przerwa 6 godzin dotyczyła ataku szyfrującego?
Nie. Według opisu CERT Polska napastnik zalogował się do urządzeń stacji i zmienił ustawienia pomp, a po odzyskaniu paneli przywrócono pierwotne wartości. To przykład skutku fizycznego bez szyfrowania danych.
Skąd pochodzą liczby 2,5 tys. mieszkańców i 5 stacji?
Pierwsza z rocznego raportu CERT Polska za 2025 rok, druga z raportu ABW o stanie bezpieczeństwa, przywołanego w doniesieniach prasowych. Kalkulacja czasu reakcji jest natomiast przykładowa i oparta na jawnych założeniach.
Czy mały wodociąg musi mieć pełny system zarządzania ciągłością?
Zakres zależy od statusu podmiotu w krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Niezależnie od statusu opłaca się spisać progi alarmowe, procedurę ręczną i plan zaopatrzenia awaryjnego, bo to one decydują o czasie przerwy.
Źródła
Zaplanujmy ciągłość stacji uzdatniania
Zapraszamy do rozmowy o procedurach awaryjnych, liście osób na terenie i komunikacji w czasie awarii. Pokażemy, jak InnerWeb wspiera spełnienie wymogu i dostarcza dowodu do audytu.
Porozmawiajmy