Struktura kosztu pominięcia CRA
Pominięcie wymagań CRA w zamówieniu nie generuje kosztu w dniu zakupu. Koszt pojawia się później, w czterech miejscach: w przyspieszonej wymianie urządzeń, gdy producent kończy wsparcie, w pracach wymiany i postoju, w środkach kompensacyjnych (segmentacja, monitoring) dla urządzeń bez poprawek oraz w ryzyku incydentu. Pierwsze dwa są policzalne, pozostałe wymagają założeń.
Rozporządzenie (UE) 2024/2847 wymaga od producenta, po pełnym stosowaniu od 11 grudnia 2027 r., co najmniej 5-letniego okresu wsparcia bezpieczeństwa (chyba że produkt ma krótszą przewidywaną żywotność), wykazu komponentów (SBOM) i procesu zgłaszania podatności. Klauzula w zamówieniu przenosi te wymagania na produkty kupowane wcześniej lub niezależnie od terminu stosowania. Zakład nie jest adresatem CRA, ale może żądać tych zapisów w umowie.
Skala zagrożeń: tło liczbowe
CERT Polska zarejestrował w 2025 r. 260 783 unikalne incydenty, o 152% więcej niż w roku poprzednim (103 449). Raport wskazuje też 1 732 incydenty związane z podatnymi usługami oraz 8 367 unikalnych hostów OT widocznych w internecie. Ataki na energetykę i wodociągi w 2025 r. nie wymagały zaawansowanych narzędzi: wystarczył słaby dostęp zdalny i brak segmentacji.
Do tego dochodzą kary. Ustawa o zmianie ustawy o KSC przewiduje dla podmiotów kluczowych karę do 10 mln EUR lub 2% przychodów (stosuje się kwotę wyższą, nie mniej niż 20 000 zł), a dla ważnych do 7 mln EUR lub 1,4% (art. 73). Większość kar można nakładać od 3 kwietnia 2028 r. Brak wsparcia producenta dla urządzeń w strefach krytycznych trudno obronić w audycie jako adekwatny środek zarządzania ryzykiem.
Roczny koszt parku 40 urządzeń: bez klauzuli i z klauzulą CRA
Kalkulacja przykładowa: wsparcie 2 lata kontra 5 lat
Kalkulacja przykładowa na założeniach podanych niżej. Zakłada ona stały park urządzeń, których wymiana następuje po zakończeniu wsparcia. Wartości są hipotetyczne i służą pokazaniu mechanizmu, a nie wyceny konkretnego zakładu.
- Park: 40 urządzeń (sterowniki, bramki, panele) w strefach krytycznych.
- Cena zakupu urządzenia: 8 000 zł. Koszt prac wymiany i postoju: 1 500 zł na urządzenie.
- Bez klauzuli: wsparcie 2 lata. Roczny koszt na urządzenie: 8 000 zł / 2 + 1 500 zł / 2 = 4 750 zł. Dla 40 urządzeń: 190 000 zł rocznie.
- Z klauzulą CRA: wsparcie 5 lat, cena zakupu wyższa o 5% (8 400 zł). Roczny koszt na urządzenie: 8 400 zł / 5 + 1 500 zł / 5 = 1 980 zł. Dla 40 urządzeń: 79 200 zł rocznie.
- Różnica: 190 000 zł minus 79 200 zł to 110 800 zł rocznie.
Czego kalkulacja nie obejmuje
Nie obejmuje kosztu incydentu, kosztu środków kompensacyjnych dla urządzeń bez poprawek ani kosztu kar. Nie obejmuje też urządzeń już zainstalowanych, dla których klauzuli nie da się dopisać wstecz. Dla nich właściwym narzędziem jest rejestr z datą końca wsparcia i plan wymiany według ryzyka.
Jak czytać wynik i gdzie kalkulacja się łamie
Wynik zależy głównie od jednego założenia: realnego okresu wsparcia bez klauzuli. Jeżeli producent daje 3 lata, różnica maleje; jeżeli 1 rok, rośnie. Drugie założenie to premia cenowa za dłuższe wsparcie. Producenci, którzy mają procesy zgodne z CRA, często nie podnoszą ceny, bo koszt jest już wbudowany w proces. Trzecie to koszt postoju, który w procesach ciągłych może być wielokrotnie wyższy niż 1 500 zł.
Klauzula nie rozwiązuje wszystkiego. Wymusza deklarację okresu wsparcia, ale nie gwarantuje poprawek dla każdej podatności. Dlatego powinna iść w parze z SBOM, procesem koordynowanego ujawniania podatności i prawem do informacji o poprawce równolegle ze zgłoszeniem do CSIRT i ENISA.
Incydenty zarejestrowane przez CERT Polska
Co zrobić w praktyce
Krok pierwszy to wzór klauzul do każdego zamówienia urządzeń OT i oprogramowania: SBOM, minimalny okres wsparcia bezpieczeństwa, kontakt do zgłaszania podatności, bezpieczna konfiguracja domyślna i brak haseł domyślnych. Krok drugi to rejestr urządzeń, który pokaże, kiedy kończy się wsparcie. Krok trzeci to budżet wymiany rozłożony na lata, aby uniknąć jednorazowego uderzenia.
Takie podejście wspiera spełnienie wymogu staranności w łańcuchu dostaw i dostarcza dowodu do audytu. Nie gwarantuje zgodności z ustawą o KSC, ale pozwala wykazać, że zakład świadomie dobrał dostawców i okres wsparcia do poziomu ryzyka.
Park 40 urządzeń OT: wsparcie 2 lata kontra 5 lat
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Liczba urządzeń | 40 szt. |
| Cena zakupu | 8 000 zł/szt. |
| Koszt wymiany i postoju | 1 500 zł/szt. |
| Wsparcie bez klauzuli | 2 lata |
| Wsparcie z klauzulą | 5 lat |
| Premia cenowa za klauzulę | 5 % ceny |
Wynik: 190 000 zł rocznie bez klauzuli, 79 200 zł z klauzulą; różnica 110 800 zł rocznie.
Uwaga: Kalkulacja przykładowa na założeniach hipotetycznych; nie uwzględnia kosztów incydentów, środków kompensacyjnych ani kar.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy klauzula CRA w zamówieniu zawsze podnosi cenę?
Nie zawsze. Producenci z gotowymi procesami zgodnymi z CRA często nie zmieniają ceny. W kalkulacji przyjęliśmy ostrożnie 5% premii, żeby pokazać, że nawet z nią rachunek się zamyka.
Co z urządzeniami już zainstalowanymi?
Klauzuli nie da się dopisać wstecz. Dla takich urządzeń prowadzi się rejestr z datą końca wsparcia, stosuje środki kompensacyjne i planuje wymianę według ryzyka.
Czy kary NIS2 grożą za zakup urządzeń bez CRA?
Kary dotyczą naruszeń obowiązków podmiotu, nie samego zakupu. Brak wsparcia producenta dla urządzeń w strefach krytycznych może jednak zostać uznany w audycie za brak adekwatnych środków zarządzania ryzykiem.
Źródła
Policzymy to na Waszym parku urządzeń
Przeliczymy kalkulację na danych Waszego zakładu i przygotujemy wzór klauzul do zamówień. Zgłoś się do rozmowy.
Porozmawiajmy