Co zmienia forma cyfrowa dokumentacji
Dotychczasowa dyrektywa maszynowa 2006/42/WE zakładała instrukcję w formie papierowej. Rozporządzenie 2023/1230, stosowane od 20 stycznia 2027 r., dopuszcza dokumentację i instrukcje w formie cyfrowej. Dostawca przysyła więc plik, link albo dostęp do portalu, a nie segregator.
Dla zakładu to zysk, bo instrukcja zawsze jest aktualna i dostępna na urządzeniu mobilnym przy maszynie. To jednak także nowe ryzyko: pliki znikają, linki wygasają, a wersja dokumentu przestaje odpowiadać wersji oprogramowania, które pracuje na sterowniku.
Rozporządzenie wymaga również, by ocena ryzyka producenta obejmowała zagrożenia wynikające ze złośliwej ingerencji i ze zmian oprogramowania oraz by rejestrowano dowody ingerencji (załącznik III pkt 1.1.9). Dokumentacja cyfrowa jest więc tym samym narzędziem organizacyjnym, które musi być chronione przed zmianą.
Dziewięć praktyk prowadzenia dokumentacji cyfrowej
Poniższe praktyki dotyczą zakładu jako odbiorcy dokumentacji maszyn. Nie zastępują obowiązków producenta, ale pozwalają je weryfikować i dostarczać dowodu do audytu.
Jedno repozytorium, jeden właściciel
Dokumentacja wszystkich maszyn trafia do jednego repozytorium z kontrolą wersji i wyznaczonym właścicielem. Jeśli dostawca udostępnia pliki w swoim portalu, zakład pobiera kopię przy odbiorze i przy każdej aktualizacji, bo portal może zmienić warunki lub zniknąć.
Powiązanie wersji dokumentu z wersją oprogramowania
W tabeli rejestru dla każdej maszyny prowadź numer wersji instrukcji, numer wersji oprogramowania sterownika, datę wdrożenia i osobę zatwierdzającą. Bez tego powiązania instrukcja może opisywać funkcję, której maszyna nie ma, albo pomijać nową.
Dostęp według ról
Operator widzi instrukcję obsługi, utrzymanie ruchu dokumentację serwisową, a tylko wyznaczeni inżynierowie dokumentację zawierającą parametry bezpieczeństwa i schematy układu sterowania. Dostęp jest nadawany imiennie i odnotowywany. Osobne poświadczenia dla administracji IT, inżynierii OT i wsparcia dostawców ograniczają skutki przejęcia pojedynczego konta.
Integralność i kopie zapasowe
Pliki mają sumy kontrolne zapisane przy odbiorze, a repozytorium kopię offline. Po incydencie można wtedy wykazać, że instrukcja i konfiguracja nie zostały zmienione po odbiorze.
Rejestr zmian i autorów
Każda zmiana w dokumentacji lub oprogramowaniu ma wpis: kto, kiedy, co i na jakiej podstawie. Rozporządzenie traktuje znaczną modyfikację maszyny jako zdarzenie czyniące modyfikującego producentem, więc rejestr pozwala ocenić, czy dana zmiana nie przekracza progu.
Dowód ingerencji i dostępu zewnętrznego
Rejestr dostępu zewnętrznego i podwykonawców do stref OT dostarcza dowodu, kto i kiedy miał dostęp do maszyny. Szkoleniowy i organizacyjny ślad uzupełnia InnerWeb: zapisuje, kto i kiedy zmienił zezwolenie lub wynik szkolenia, a firmy zewnętrzne, ich pracownicy i zaproszenia są zarządzane w jednym panelu.
Terminy dla dokumentacji i audytu (miesiące od 3.11.2026)
Dowody dla audytu: co pokazujesz i komu
Dokumentacja cyfrowa jest użyteczna dla audytora tylko wtedy, gdy zakład potrafi wykazać jej wiarygodność. Audyt NIS2 obejmuje system zarządzania bezpieczeństwem informacji, dokumentację i procedury incydentowe, które podmioty kluczowe i ważne mają obowiązek zrealizować do 3 kwietnia 2027 r. Pierwszy audyt cyberbezpieczeństwa podmiotów kluczowych przypada na 3 kwietnia 2028 r.
Audytor zwykle pyta o trzy rzeczy: skąd zakład wie, jakie maszyny ma, jak zapewnia, że dokumentacja odpowiada stanowi faktycznemu, i kto może ją zmieniać. Odpowiedzi znajdują się w inwentarzu, powiązaniu wersji i rejestrze zmian opisanym wyżej.
Normy mogą pomóc jako rama: IEC 62443 dla OT (strefy, kanały, poziomy SL 1–4), ISO/IEC 27001:2022 dla systemu zarządzania i ISO 22301 dla ciągłości. Certyfikat nie oznacza zgodności z NIS2, ale ułatwia uporządkowanie dowodów.
Typowe pułapki
Najczęstsza pułapka to dokumentacja w skrzynce mailowej jednego inżyniera. Druga to linki do portalu dostawcy, które po roku przestają działać. Trzecia to instrukcja w jednej wersji językowej, podczas gdy operatorzy pracują na zmianach z różnych krajów. Czwarta to brak rejestru, który wersja oprogramowania działała w danym dniu, więc po awarii nie da się odtworzyć stanu maszyny.
W 2025 r. CERT Polska odnotował 8367 unikalnych hostów OT widocznych w internecie. Dokumentacja serwisowa z domyślnymi hasłami lub adresami zdalnego dostępu to jedno z miejsc, w którym takie dane trafiają do osób niepowołanych, dlatego nie przechowuj ich w ogólnodostępnych folderach.
Lista kontrolna
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy instrukcja w PDF wystarczy zamiast papierowej?
Rozporządzenie 2023/1230 dopuszcza instrukcje w formie cyfrowej. Zakład powinien jednak zapewnić dostęp przy maszynie, aktualność wersji i możliwość odtworzenia stanu z dnia odbioru.
Czy dokumentacja maszyny jest dowodem w audycie NIS2?
Jest jednym z dowodów w obszarze zarządzania ryzykiem i łańcucha dostaw. Audyt ocenia cały system zarządzania bezpieczeństwem informacji, więc same dokumenty maszyny nie wystarczą.
Kto powinien mieć dostęp do schematów układu sterowania?
Tylko wyznaczeni inżynierowie utrzymania i bezpieczeństwa OT, imiennie i z odnotowaniem dostępu. Dostawca uzyskuje dostęp na osobnych poświadczeniach, wpisywanych do rejestru dostępu zewnętrznego.
Źródła
Zadbaj o ślad zmian i dostępu
Porozmawiajmy o tym, jak zapisywać zezwolenia, szkolenia i dostęp firm zewnętrznych do stref z maszynami. InnerWeb dostarcza dowodu do audytu w tych obszarach.
Porozmawiajmy