InnerWeb
Przejdź do treści

Ochrona przed uszkodzeniem maszyny: dobre praktyki dla układów sterowania

Punkt 1.1.9 załącznika III rozporządzenia (UE) 2023/1230 wymaga, by maszyna była chroniona przed uszkodzeniem, czyli przed złośliwą ingerencją w jej układ sterowania. Zakład spełnia ten wymóg w praktyce przez kontrolę dostępu, rejestr zmian oprogramowania i zachowanie dowodów ingerencji. Poniżej praktyki, które wspierają spełnienie wymogu i dostarczają dowodu do audytu.

9
punktów checklisty ochrony przed uszkodzeniem maszyny
Źródło: opracowanie InnerWeb

Co oznacza ochrona przed uszkodzeniem w załączniku III

Pkt 1.1.9 dotyczy odporności maszyny na działania, które mogłyby doprowadzić do niebezpiecznej sytuacji przez ingerencję w układ sterowania lub oprogramowanie. Rozporządzenie wymaga zarazem rejestrowania dowodów takiej ingerencji. Obok niego pkt 1.2.1 odnosi się do bezpieczeństwa i niezawodności układów sterowania. Razem tworzą one podstawę cyberbezpieczeństwa maszyn od 20 stycznia 2027 r.

Dla zakładu najważniejsze jest przełożenie tych zapisów na codzienne czynności: kto ma dostęp do sterownika, kto może zmienić program, jak to wykryć i jak odtworzyć stan sprzed zmiany.

Kontrola dostępu do układu sterowania

Z obserwacji incydentów OT w 2025 r. wynika, że słaby dostęp zdalny i brak segmentacji wystarczały do przejęcia kontroli. Domyślne hasła VNC i HMI to nadal najczęstszy wektor. Pierwszą praktyką jest więc ich zmiana oraz wyłączenie usług, które nie są potrzebne, takich jak SSH czy Telnet na urządzeniach administracyjnych.

Drugą praktyką jest rozdział poświadczeń: osobne konta dla administracji IT, inżynierii OT i wsparcia dostawców. Konto współdzielone uniemożliwia późniejsze ustalenie, kto dokonał zmiany.

  • imienne konta zamiast współdzielonych
  • uprawnienia zgodne z rolą: operator, utrzymanie ruchu, inżynier, dostawca
  • dostęp dostawcy ograniczony czasowo i do konkretnej maszyny
  • wyłączone nieużywane porty i usługi zdalne

Obszary checklisty ochrony przed uszkodzeniem

Obszary checklisty ochrony przed uszkodzeniemWykres kołowy: konta i hasła 3 punkty, rejestr i kopie 2, logi i reakcja 2, dostęp zdalny i fizyczny 2.Konta i hasła: 3 punktów (33,3%)Rejestr i kopie: 2 punktów (22,2%)Logi i reakcja: 2 punktów (22,2%)Dostęp zdalny i fizyczny: 2 punktów (22,2%)9punktówKonta i hasła3 punktów (33,3%)Rejestr i kopie2 punktów (22,2%)Logi i reakcja2 punktów (22,2%)Dostęp zdalny i fizyczny2 punktów (22,2%)
Źródło: Opracowanie InnerWeb na podstawie checklisty strony

Rejestr zmian oprogramowania i konfiguracji

Rejestr zmian powinien obejmować program sterownika, parametry funkcji bezpieczeństwa, konfigurację HMI i firmware. Dla każdej wersji zapisuje się datę, autora, powód zmiany, zatwierdzającego oraz sumę kontrolną pliku. Takie dane pozwalają stwierdzić, czy program uruchomiony na maszynie jest zatwierdzoną wersją.

Dobrą praktyką jest porównywanie wersji działającej z wzorcową w stałych odstępach oraz po każdej interwencji serwisowej. Różnica bez wpisu w rejestrze jest sygnałem do wyjaśnienia.

Dowody ingerencji i reakcja

Rozporządzenie wymaga zachowania dowodów ingerencji, więc maszyna lub system nadrzędny powinny zapisywać próby nieuprawnionego dostępu, zmiany parametrów i logowania. Logi muszą być przechowywane poza samą maszyną i chronione przed zmianą, bo inaczej atakujący usunie ślad.

Procedura reakcji opisuje, kto decyduje o zatrzymaniu maszyny, kogo powiadomić i jak zabezpieczyć dowody. W zakładach objętych krajowym systemem cyberbezpieczeństwa wymaga to powiązania z procedurą zgłaszania incydentów.

Dostęp fizyczny do stref krytycznych

Ochrona logiczna ma ograniczoną wartość, gdy do szafy sterowniczej może podejść każdy. Połączenie kontroli dostępu fizycznego z logicznym i dowodem, kto oraz kiedy był w strefie, domyka obraz ryzyka. InnerWeb dostarcza niezależny system, który uzupełnia istniejące rozwiązania zakładu i dokumentuje obecność wykonawców w strefach, nie zastępując zabezpieczeń maszyny.

Pułapki i błędy

Najczęstsze błędy to hasło fabryczne pozostawione po rozruchu, konto serwisowe dostawcy bez wygaszenia po zakończeniu prac, brak kopii wzorcowego programu oraz logi zapisywane tylko na samej maszynie. Każdy z nich jest tani w usunięciu, a drogi w skutkach.

Jak wdrożyć praktyki w kolejności

Zacznij od działań najtańszych i o największym efekcie: zmiany domyślnych haseł, wyłączenia zbędnych usług zdalnych oraz inwentarza kont. Następnie wprowadź rejestr wersji oprogramowania i kopię wzorcową, bo bez nich nie da się wykryć nieuprawnionej zmiany. Dopiero potem buduj centralne logowanie i procedury reakcji, które wymagają koordynacji z działem bezpieczeństwa informacji.

Każdy krok warto zakończyć dowodem: zrzutem konfiguracji, wpisem w rejestrze, wynikiem testu. Dowody te są dla audytora ważniejsze niż same procedury, ponieważ pokazują, że praktyka faktycznie działa.

Lista kontrolna

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Czy zmiana haseł wystarczy do spełnienia pkt 1.1.9?

Nie. To praktyka minimalna. Wymóg dotyczy konstrukcji maszyny i jej odporności, więc potrzebna jest także segmentacja, rejestr zmian i dowody ingerencji.

Gdzie przechowywać logi z maszyn?

Poza samą maszyną, w miejscu chronionym przed modyfikacją. Logi zapisane tylko lokalnie można skasować razem z śladem ingerencji.

Jak sprawdzić, czy sterownik jest widoczny z internetu?

Można skorzystać z serwisu moje.cert.pl oraz z własnego skanu zewnętrznych adresów zakładu i operatora łączności.

Źródła

Dowody obecności wykonawców przy maszynach

Porozmawiajmy o rejestrze, kto i kiedy przebywał w strefach krytycznych. Umów rozmowę z zespołem InnerWeb.

Porozmawiajmy