Dla kogo są te zalecenia
Rekomendacje kierujemy do osób, które piszą lub zatwierdzają opis przedmiotu zamówienia: dyrektora zakładu, kierownika BHP lub utrzymania ruchu, pełnomocnika ds. NIS2 oraz działu zakupów. Dotyczą systemów zezwoleń na prace, szkoleń, kontroli dostępu i lokalizacji osób, czyli oprogramowania, które staje się elementem codziennego bezpieczeństwa zakładu.
Jeżeli zamawiający podlega Prawu zamówień publicznych, kryteria oceny ofert muszą wynikać z dokumentów zamówienia i odnosić się do przedmiotu zamówienia. Ustawa dopuszcza kryteria jakościowe obok ceny oraz ocenę kosztu w cyklu życia, więc przedstawione poniżej podejście mieści się w typowych ramach. Tekst ma charakter praktyczny i nie zastępuje opinii prawnej dla konkretnego postępowania.
Dlaczego sama cena zawodzi
Cena licencji w tej klasie systemów jest najmniej porównywalnym składnikiem. Jeden dostawca liczy stanowiska, drugi użytkowników, trzeci liczbę poleceń na prace albo wejść. Różnią się też zakresy tego, co wchodzi do abonamentu: hosting, aktualizacje, kopie zapasowe, zgłoszenia serwisowe, firmy zewnętrzne.
W pilotażowej ofercie dla zakładu energetycznego koszt pierwszego roku produkcyjnego, z serwerem po stronie klienta, szacowano na rząd 65–70 tys. zł netto (orientacyjne widełki z wdrożeń 2025–2026; wycena indywidualna). Kupujący, który porównałby tylko miesięczną stawkę, nie zobaczyłby, że znaczną część stanowi wdrożenie i serwer. Dlatego pierwsze zalecenie dotyczy porównywania ofert po łącznym koszcie 12 miesięcy, a nie po cenie licencji.
Przykładowy model wag kryteriów oceny
Siedem zaleceń
Zalecenia ułożono od najważniejszych dla bezpieczeństwa zakładu do tych, które porządkują samą procedurę.
1. Cena lub koszt jako jedno z kryteriów, nie jedyne
Cena nie powinna przekraczać 35–40% wagi w zamówieniu na system bezpieczeństwa. Wyższa waga premiuje oferty, które pomijają elementy zakresu. Uzasadnienie jest proste: awaria systemu zezwoleń w zakładzie chemicznym kosztuje więcej niż różnica między ofertami.
2. Wynik pilotażu punktowany według scenariuszy
Pilotaż w jednym obiekcie daje zamawiającemu dane, których nie da się uzyskać z dokumentacji. Zamiast pytać, czy dostawca ma daną funkcję, opisz 5–8 scenariuszy testowych i oceniaj, czy zostały wykonane na danych zakładu. Kryteria sukcesu zapisz w zapytaniu, a przejście do wdrożenia w umowie, bez aneksu.
3. Wymagania cyber oceniane na dowodach
Wymagania takie jak logowanie jednokrotne, uwierzytelnianie wieloskładnikowe, role i uprawnienia, log operacji oraz kopie zapasowe oceniaj na podstawie opisu, demonstracji i dokumentacji, nie deklaracji. Nowelizacja ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa wymaga od podmiotów kluczowych m.in. zarządzania ryzykiem i bezpieczeństwa łańcucha dostaw ICT, więc zamawiający ma uzasadnienie do żądania takich dowodów. Obowiązki z rozdziału 3 ustawy podmioty objęte nią realizują w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie, czyli do kwietnia 2027 r.
4. SLA jako tabela, nie przymiotnik
Wymagaj tabeli z czasami reakcji i naprawy dla każdego typu zdarzenia oraz opisu, jak liczony jest zwrot za przekroczenie. W ofercie, którą traktujemy jako wzorzec, są trzy typy zdarzeń: awaria strategiczna (reakcja 12 h, naprawa 8 h od podjęcia obsługi), awaria utrudniająca pracę (następny dzień roboczy) oraz wsparcie i prace planowe. Dostępność wynosi 99,5% w miesiącu kalendarzowym, a za każdą godzinę przekroczenia przy awarii strategicznej wynagrodzenie jest pomniejszane o 1%, bez kar umownych i bez dowodzenia szkody.
5. Koszt cyklu życia w horyzoncie 12 i 36 miesięcy
Policz wdrożenie, abonament, serwer, opłaty za firmy zewnętrzne, zgłoszenia serwisowe i aktualizacje wersji. Poproś o potwierdzenie, czego nie ma na fakturze: brak opłat za wykonawców, za liczbę poleceń, za hosting i za zgłoszenia. Takie zestawienie daje porównywalną kwotę i zamyka pole do dopisywania pozycji w trakcie umowy.
6. Dopasowanie godzin usług do pracy zmianowej
W jednej z ofert godziny świadczenia usług to poniedziałek–piątek 08:00–16:00. Dla zakładu pracującego w systemie czterobrygadowym oznacza to lukę, którą trzeba świadomie porównać z wymaganiem ciągłości. Dostępność 99,5% dotyczy części serwerowej instancji, nie sieci ani urządzeń końcowych klienta. Kryterium powinno mierzyć dopasowanie do rzeczywistego grafiku pracy.
7. Droga rozwoju i niezależność
Oceń, czy rozszerzenie zakresu (integracje, kolejne moduły, kolejny obiekt) wymaga nowej instalacji lub licencji, oraz czy system działa niezależnie od istniejących rozwiązań zakładu. Integracja powinna być opcją, nie warunkiem startu. Taka konstrukcja zmniejsza ryzyko uzależnienia od jednego dostawcy.
Przykładowy model wag
Poniższy podział to propozycja do dostosowania, nie reguła. Zależy od krytyczności systemu, doświadczeń zakładu i wymogów formalnych postępowania. Zakłada, że cena jest policzona jako koszt 12 miesięcy, a pozostałe kryteria mają jasne skale punktowe opisane w dokumentach zamówienia.
Wagi oznaczają maksymalny udział w sumie punktów. Jeżeli zakład ma doświadczenia z wdrożeniami, które się nie udały, zwiększ wagę pilotażu kosztem ceny. Jeżeli system będzie działał w strefach zagrożonych wybuchem lub przy pracach szczególnie niebezpiecznych, zwiększ wagę wymagań cyber i SLA.
- Koszt 12 miesięcy: 35 punktów.
- Wynik pilotażu lub scenariuszy testowych: 20 punktów.
- Wymagania cyberbezpieczeństwa potwierdzone dowodami: 20 punktów.
- SLA i dopasowanie do grafiku pracy: 15 punktów.
- Droga rozwoju, integracje, niezależność: 10 punktów.
Koszt pilotażu zależnie od czasu trwania
Jak sprawdzić kryteria przed publikacją
Przed wysłaniem zapytania wykonaj trzy kontrole. Po pierwsze, sprawdź, czy każde kryterium ma jasną skalę punktową i dowód, którym wykonawca ją potwierdza. Po drugie, zasymuluj ocenę dwóch hipotetycznych ofert: taniej z wąskim zakresem i droższej z pełnym zakresem. Jeżeli pierwsza wygrywa, zmień wagi. Po trzecie, zapisz w dokumentach, jak liczone są koszty cyklu życia, żeby oferty były porównywalne.
Taka symulacja zajmuje godzinę i oszczędza tygodnie sporu o interpretację na etapie oceny. Dobrze działa też wstępne rozpoznanie rynku: odpowiedzi na pytania zamawiającego pokazują, które parametry realnie różnicują dostawców.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy kryteria inne niż cena są dopuszczalne?
W zamówieniach publicznych ustawa dopuszcza kryteria jakościowe obok ceny lub kosztu, jeśli odnoszą się do przedmiotu zamówienia i są opisane w dokumentach zamówienia. Konkretny układ warto skonsultować z doradcą prawnym zamawiającego.
Jak ocenić pilotaż, jeśli nie jest częścią ceny?
Opisz scenariusze testowe i skalę punktową: wykonane, wykonane z uwagami, niewykonane. Wynik pilotażu staje się kryterium jakościowym albo warunkiem przejścia do wdrożenia.
Czy wyższa dostępność zawsze oznacza lepszą ofertę?
Nie. Dostępność 99,5% dotyczy części serwerowej i ma sens tylko w połączeniu z godzinami usług i czasem naprawy. Sprawdź, czy zwrot za przekroczenie działa automatycznie.
Źródła
Sprawdźmy kryteria przed publikacją
Przejrzymy z Tobą kryteria oceny i wagi pod kątem Twojego zakładu. Umów krótką rozmowę z InnerWeb.
Porozmawiajmy