Skala skutku: co pokazują zdarzenia z 2025 r.
CERT Polska w raporcie rocznym za 2025 r. opisał zdarzenie, w którym po zalogowaniu do urządzeń stacji uzdatniania wody zmieniono ustawienia pomp. Zasoby w zbiorniku wyczerpały się, a przerwa w dostawie wody trwała około 6 godzin i dotknęła około 2,5 tys. mieszkańców gminy. Po odzyskaniu paneli przywrócono wartości. To nie była atak z zaawansowanym exploitem, tylko słaby dostęp zdalny.
W elektrociepłowni w grudniu 2025 r. sterownik z domyślnymi danymi posłużył jako pomost do OT. Atakujący przełączył PLC w tryb STOP i wyłączył turbinę parową oraz uzdatnianie wody, a także skasował logi i zresetował urządzenia. Personel szybko przywrócił pracę, bez wpływu na ludność.
Oba przypadki mają wspólną cechę: skutek mierzymy w godzinach przestoju, nie w utraconych danych. Dlatego kalkulacja zwrotu z zabezpieczeń maszyn powinna zaczynać się od kosztu godziny postoju, a nie od ceny sprzętu bezpieczeństwa.
Struktura kosztów ataku na maszynę
Koszt zdarzenia składa się z kilku elementów, z których każdy zakład może wycenić własnymi danymi:
- Utracona produkcja: godziny postoju pomnożone przez marżę lub koszt stały linii.
- Odtworzenie: czas inżynierów na przywrócenie programów sterowników, parametrów i weryfikację bezpieczeństwa maszyny przed restartem.
- Koszty wtórne: odpady, przetworzone partie, przesunięte dostawy, nadgodziny.
- Obowiązki raportowe: dla podmiotów kluczowych i ważnych zgłoszenie incydentu poważnego według ustawy o KSC, co wymaga zaangażowania pełnomocnika ds. cyberbezpieczeństwa.
- Ryzyko kar: dla podmiotu kluczowego do 10 000 000 EUR lub 2% przychodów (art. 73), przy czym większość kar można nakładać od 3 kwietnia 2028 r.
Koszt zdarzenia a nakład na zabezpieczenie (kalkulacja przykładowa)
Struktura nakładu na zabezpieczenie sterowników
Nakład na ochronę pojedynczej maszyny zależy od jej wieku i architektury sieci. Dla grupy kilkunastu maszyn typowe elementy to przegląd i zmiana poświadczeń, wyłączenie nieużywanych usług, segmentacja i brama dostępu zdalnego z uwierzytelnianiem wieloskładnikowym, rejestr dostępu zewnętrznego i kopie programów sterowników przechowywane offline.
Wartości w kalkulacji poniżej są założeniami roboczymi do podstawienia własnych danych, a nie ofertą. Orientacyjne widełki z wdrożeń 2025–2026 dla takich prac mieszczą się w przedziale kilkunastu do kilkudziesięciu tysięcy złotych netto na grupę maszyn; wycena indywidualna.
Kalkulacja przykładowa: kiedy nakład się zwraca
Przyjmujemy linię produkcyjną z 12 sterownikami, na której godzina postoju kosztuje 18 000 zł (marża utracona plus koszty stałe). Scenariusz skutku to 6 godzin postoju, czyli skala jak w opisanym zdarzeniu wodociągowym, oraz 16 godzin pracy dwóch inżynierów na odtworzenie po stawce 150 zł za godzinę.
Koszt jednego zdarzenia wynosi 6 × 18 000 zł = 108 000 zł plus 16 × 2 × 150 zł = 4 800 zł, czyli 112 800 zł. Nakład na zabezpieczenie założono jako 12 sterowników × 4 godziny × 150 zł = 7 200 zł pracy plus brama dostępu zdalnego w wysokości 15 000 zł, razem 22 200 zł jednorazowo.
Nakład zwraca się, gdy unika się 22 200 / 112 800, czyli około 0,2 zdarzenia w okresie amortyzacji. Innymi słowy, wystarczy, że zabezpieczenie zapobiegnie jednemu takiemu zdarzeniu na pięć lat, aby bilans wyszedł na zero. Kalkulacja nie obejmuje kar ani kosztów reputacyjnych, więc jest ostrożna.
Warto dodać, że część nakładu pracuje także na inne obowiązki: rejestr dostępu zewnętrznego i segmentacja są dowodem w systemie zarządzania bezpieczeństwem informacji, który podmioty kluczowe i ważne muszą wdrożyć do 3 kwietnia 2027 r.
Próg zwrotu zależny od długości przestoju
Jak skalować kalkulację na własny zakład
Wystarczą cztery liczby: koszt godziny postoju linii, scenariusz długości przestoju, liczba sterowników w zakresie i stawka pracy inżyniera. Przestój 6 godzin traktuj jako scenariusz bazowy z danych publicznych, a 24 godziny jako scenariusz ostrożny dla złożonej linii z ręcznym odtwarzaniem. Dla drugiego scenariusza próg zwrotu spada do około 0,05 zdarzenia w okresie amortyzacji.
Dane o ekspozycji pomogą w ocenie prawdopodobieństwa: według CERT Polska w 2025 r. było 8367 unikalnych hostów OT widocznych w internecie, a liczba powiadomień OT wzrosła 1,9 razy względem 2024 r. Zakład powinien sprawdzić własną ekspozycję w usłudze moje.cert.pl.
Zwrot z zabezpieczenia 12 sterowników linii
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Koszt godziny postoju linii | 18 000 zł/h |
| Długość przestoju | 6 h |
| Odtworzenie przez inżynierów | 16 h × 2 osoby |
| Stawka pracy inżyniera | 150 zł/h |
| Zabezpieczenie 12 sterowników | 4 h/sterownik |
| Brama dostępu zdalnego | 15 000 zł jednorazowo |
Wynik: Koszt zdarzenia 112 800 zł, nakład 22 200 zł, zwrot po uniknięciu około 0,2 zdarzenia w okresie amortyzacji.
Uwaga: Kalkulacja przykładowa na założeniach roboczych, nie oferta; orientacyjne widełki z wdrożeń 2025–2026; wycena indywidualna.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Skąd wziąć koszt godziny postoju mojej linii?
Z kontrolingu: marża na godzinę produkcji plus koszty stałe, których nie da się wstrzymać. Jeśli brakuje danych, zacznij od wartości zaniżonej, aby kalkulacja była ostrożna.
Czy 6 godzin przestoju to typowy scenariusz?
To skala z publicznie opisanego zdarzenia wodociągowego w 2025 r. i dobry punkt odniesienia. Dla złożonych linii z ręcznym odtwarzaniem warto policzyć także scenariusz 24-godzinny.
Czy kalkulacja uwzględnia kary z ustawy o KSC?
Nie, aby pozostać ostrożną. Kary dla podmiotu kluczowego sięgają 10 000 000 EUR lub 2% przychodów, ale większość można nakładać od 3 kwietnia 2028 r.
Źródła
Policz zwrot dla własnej linii
Porozmawiajmy o kosztach postoju i zakresie zabezpieczeń maszyn. InnerWeb pomaga uporządkować dowody dostępu, zezwoleń i szkoleń przy pracach na maszynach.
Porozmawiajmy