Dlaczego sztuczna inteligencja w maszynie zmienia ścieżkę oceny zgodności
Rozporządzenie (UE) 2023/1230 zastępuje dyrektywę maszynową 2006/42/WE i jest stosowane od 20 stycznia 2027 r. bez okresu przejściowego po tej dacie. Nie wymaga ustawy transponującej, więc zakład nie czeka na krajowy przepis: producent maszyny odpowiada za zgodność w dniu wprowadzenia do obrotu.
Dla większości maszyn producent sam przeprowadza ocenę zgodności i podpisuje deklarację zgodności UE. Wyjątkiem są kategorie wymienione w załączniku I część A. Należą do nich maszyny ze sztuczną inteligencją zapewniającą funkcje bezpieczeństwa oraz komponenty bezpieczeństwa z w pełni lub częściowo samouczącymi się zachowaniami. Dla nich konieczny jest udział jednostki notyfikowanej, czyli niezależnej organizacji wskazanej przez państwo członkowskie.
Powód jest techniczny. Zachowanie układu uczącego się może zmieniać się po wdrożeniu, więc samodzielna ocena producenta na podstawie dokumentacji z dnia dostawy nie wystarcza do wykazania, że funkcja bezpieczeństwa nadal działa zgodnie z założeniami. Niezależna weryfikacja ma zamknąć tę lukę.
Kiedy maszyna z AI wymaga jednostki notyfikowanej
Kluczowe jest rozróżnienie, do czego AI służy. Algorytm wspierający planowanie przeglądów albo analizujący jakość produktu nie jest funkcją bezpieczeństwa. Algorytm decydujący o zatrzymaniu ruchu, o strefie ochronnej wokół człowieka albo o prędkości w pobliżu osób należy do funkcji bezpieczeństwa i wchodzi w zakres części A.
Dla zakładu przydatny jest prosty test trzech pytań zadawanych dostawcy na etapie zapytania ofertowego:
- Czy któraś funkcja bezpieczeństwa maszyny opiera się na modelu uczącym się albo na zachowaniu, które może zmieniać się po wdrożeniu?
- Czy komponent bezpieczeństwa dostarczany osobno (kurtyna, skaner, kontroler bezpieczeństwa) zawiera uczenie maszynowe?
- Czy dostawca przewidział w harmonogramie dostawy czas na udział jednostki notyfikowanej i potrafi wskazać, która to jednostka?
Co z maszynami, w których AI nie pełni funkcji bezpieczeństwa
Maszyna z AI w funkcjach niezwiązanych z bezpieczeństwem, na przykład w optymalizacji cykli, nie jest automatycznie objęta obowiązkiem udziału jednostki notyfikowanej. Zakład powinien jednak wymagać od dostawcy pisemnego oświadczenia o podziale: które funkcje korzystają z AI, które z nich są związane z bezpieczeństwem i na jakiej podstawie je tak zaklasyfikowano.
Zależność od rozporządzenia o sztucznej inteligencji
Obowiązki z rozporządzenia o AI dla systemów wysokiego ryzyka wbudowanych w produkty z załącznika I mają być stosowane od 2 sierpnia 2028 r. (porozumienie z 7 maja 2026 r. po pakiecie Digital Omnibus, głosowanie Parlamentu Europejskiego 16 czerwca 2026 r.; publikacja w Dzienniku Urzędowym UE nie została potwierdzona w sprawdzonych źródłach). Nie zwalnia to z planowania: rozporządzenie maszynowe stosuje się od 20 stycznia 2027 r., a wymagania dotyczące AI literacy i zakazy już obowiązują.
Kamienie milowe regulacyjne dla maszyny z AI (liczba miesięcy od 3.11.2026)
Co to oznacza dla zakupów zakładu
Udział jednostki notyfikowanej wydłuża ścieżkę dostawcy, a zakład ponosi skutki w terminie. Maszyna dostarczona po 20 stycznia 2027 r. bez wymaganej oceny nie może być legalnie wprowadzona do obrotu, więc odbiór i uruchomienie stają się ryzykiem projektowym, nie formalnością.
W praktyce zakupowej warto zmienić trzy elementy specyfikacji:
- Zapis o dacie wprowadzenia do obrotu i obowiązku dostarczenia deklaracji zgodności UE razem z certyfikatem lub numerem jednostki notyfikowanej, jeśli maszyna należy do części A.
- Zapis o prawie wglądu w dokumentację cyberbezpieczeństwa układu sterowania (załącznik III pkt 1.1.9 i 1.2.1), bo AI zwiększa powierzchnię ataku na funkcje bezpieczeństwa.
- Zapis o zarządzaniu zmianami: aktualizacja modelu lub oprogramowania po dostawie musi mieć opisany tryb, a jej skutek dla oceny zgodności musi zostać przeanalizowany przez dostawcę.
Zmiana oprogramowania po odbiorze
Rozporządzenie maszynowe traktuje znaczną modyfikację maszyny jako zdarzenie, które czyni modyfikującego producentem. Jeżeli zakład sam przeszkoli lub zmieni model uczący się w funkcji bezpieczeństwa, może przejąć rolę producenta wraz z obowiązkiem oceny zgodności. Dlatego zmiany w takich funkcjach powinny przechodzić wyłącznie przez dostawcę, a zakład powinien prowadzić rejestr wersji i autorów zmian.
Dowody, które zakład powinien zebrać przy odbiorze
Zakład nie przeprowadza oceny zgodności za producenta, ale odpowiada za wiedzę, co zainstalował. Pakiet odbiorowy dla maszyny z AI powinien dostarczać dowodu do audytu wewnętrznego i do ewentualnej kontroli nadzoru rynku, bez deklarowania zgodności za dostawcę.
Rozporządzenie dopuszcza dokumentację i instrukcje w formie cyfrowej, więc pakiet może być prowadzony jako repozytorium z kontrolą wersji. Szerzej opisuje to strona o dokumentacji cyfrowej maszyn.
- Deklaracja zgodności UE z wykazem zastosowanych norm i, dla części A, numerem jednostki notyfikowanej.
- Opis funkcji, w których działa AI, z wyraźnym wskazaniem funkcji bezpieczeństwa.
- Opis ochrony przed złośliwą ingerencją: kto i jak może zmienić oprogramowanie, jakie są poświadczenia, gdzie zapisują się dowody ingerencji.
- Wskazanie normy wspierającej cyberbezpieczeństwo (projekt prEN 50742, łączący EN ISO 12100 z koncepcją stref i kanałów IEC 62443) oraz stanu jej przyjęcia w momencie dostawy.
- Procedura aktualizacji i zgłaszania podatności zgodna z wymaganiami CRA dla produktów z elementami cyfrowymi, jeśli maszyna zawiera komponenty podlegające CRA.
Spójność z NIS2 i CRA
Maszyna z AI jest jednocześnie elementem sieci OT zakładu. Podmiot kluczowy lub ważny w rozumieniu krajowej ustawy wdrażającej NIS2 (obowiązująca od 3 kwietnia 2026 r., obowiązki z rozdziału 3 do realizacji do 3 kwietnia 2027 r.) ma obowiązek zarządzania ryzykiem w łańcuchu dostaw. Dane z oceny zgodności maszyny stają się więc także dowodem w systemie zarządzania bezpieczeństwem informacji.
Obowiązek zgłaszania aktywnie wykorzystywanych podatności produktów przez producentów obowiązuje od 11 września 2026 r. na mocy CRA, a pełne stosowanie CRA następuje 11 grudnia 2027 r. Zakład powinien więc wymagać od dostawcy wskazania kontaktu do zgłaszania podatności i okresu wsparcia dla oprogramowania maszyny.
Jedna teczka dowodowa, uzupełniana na etapie zakupu, jest tańsza niż osobne zbieranie dokumentów dla każdego aktu.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy każda maszyna z AI wymaga jednostki notyfikowanej?
Nie. Wymóg dotyczy maszyn z AI zapewniającą funkcje bezpieczeństwa oraz komponentów bezpieczeństwa z zachowaniami samouczącymi się (załącznik I część A). Maszyna z AI w funkcjach niezwiązanych z bezpieczeństwem podlega zwykłej ścieżce producenta.
Kto odpowiada za ocenę zgodności, producent czy zakład?
Producent albo podmiot, który wprowadza maszynę do obrotu lub znacznie ją modyfikuje. Zakład odpowiada za to, by w zakupach żądać dokumentów i by nie przejąć roli producenta przez nieuzgodnione zmiany w funkcjach bezpieczeństwa.
Co jeśli dostawa nastąpi po 20 stycznia 2027 r., a ocena jest w toku?
Maszyna wprowadzana do obrotu po tej dacie musi spełniać rozporządzenie. Zakład powinien zapisać w umowie datę dostawy zależną od uzyskania wymaganej oceny oraz prawo odstąpienia, jeśli ocena nie zostanie zakończona.
Czy AI Act zastępuje rozporządzenie maszynowe?
Nie, są to dwa osobne akty, które się uzupełniają. Terminy stosowania są różne, a ich relacja dla produktów z załącznika I zależy od ostatecznych przepisów po pakiecie Digital Omnibus; sprawdzaj stan prawny przed podpisaniem umowy.
Źródła
Uporządkuj dowody zgodności maszyn przed 2027 r.
Porozmawiajmy o tym, jak zebrać dokumenty od dostawców i zapisy zmian w jednym miejscu. InnerWeb dostarcza dowodu do audytu w obszarze zezwoleń, dostępu i szkoleń, który uzupełnia teczkę maszyny.
Porozmawiajmy