InnerWeb
Przejdź do treści

Rozporządzenie maszynowe 2023/1230: co zmienia i jak przygotować zakład

Rozporządzenie (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn jest stosowane od 20 stycznia 2027 r. i zastępuje dyrektywę 2006/42/WE bez okresu przejściowego po tej dacie. Maszyny wprowadzane do obrotu po tym terminie muszą spełniać nowe wymogi, w tym wymagania cyberbezpieczeństwa dla układów sterowania. Dla zakładu przemysłowego oznacza to zmianę zasad zakupów, modernizacji i odbiorów, dlatego warto ją zaplanować z wyprzedzeniem.

20.01.2027
początek stosowania rozporządzenia (UE) 2023/1230
2
punkty załącznika III o cyberbezpieczeństwie układów sterowania: 1.1.9 i 1.2.1

Daty i status prawny rozporządzenia

Rozporządzenie (UE) 2023/1230 opublikowano w Dzienniku Urzędowym UE 29 czerwca 2023 r., weszło w życie 19 lipca 2023 r. i jest stosowane od 20 stycznia 2027 r. To akt bezpośrednio stosowany: nie wymaga ustawy transponującej, w odróżnieniu od dyrektywy 2006/42/WE, którą zastępuje.

Warto pamiętać o jednej konsekwencji tej daty: od 20 stycznia 2027 r. maszyny wprowadzane do obrotu muszą spełniać wymogi nowego aktu, a okresu przejściowego po tej dacie nie przewidziano. Maszyna wprowadzona do obrotu przed tym dniem według dotychczasowych zasad nie staje się z mocy prawa niezgodna, ale zakup, import czy modernizacja po tej dacie podlegają już nowym przepisom.

Krajowe przepisy o nadzorze rynku i sankcjach to osobny temat. Rozporządzenie zobowiązuje państwa członkowskie do ustalenia kar skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających, a krajowych kwot w Polsce nie potwierdzono w sprawdzonych źródłach, więc ich tu nie podajemy.

Kogo dotyczy rozporządzenie

Bezpośrednio obowiązki ponoszą producenci, importerzy i dystrybutorzy maszyn oraz komponentów bezpieczeństwa wprowadzanych na rynek UE. Na rynku projektów liniowych szczególną rolę mają integratorzy: znaczna modyfikacja maszyny czyni modyfikującego producentem w rozumieniu rozporządzenia, ze wszystkimi konsekwencjami w ocenie ryzyka i dokumentacji.

Zakład przemysłowy jest zwykle użytkownikiem, ale pośrednio odczuje zmianę w każdym zamówieniu na maszynę, linię lub modernizację z terminem po 20 stycznia 2027 r. Kto sam przebudowuje maszyny własnymi służbami utrzymania ruchu, powinien ocenić, czy zakres zmian nie jest znaczną modyfikacją. Wtedy zakład przejmuje rolę producenta i musi przejść całą ścieżkę oceny zgodności.

  • producent maszyny lub komponentu bezpieczeństwa: pełne obowiązki oceny zgodności i dokumentacji
  • importer i dystrybutor: weryfikacja, że producent spełnił wymogi, i zachowanie dokumentów
  • integrator linii: przy znacznej modyfikacji rola producenta
  • zakład zamawiający maszyny i modernizacje po 20.01.2027: wymagania w zapytaniu, odbiorze i umowie

Kamienie milowe rozporządzenia maszynowego

Kamienie milowe rozporządzenia maszynowegoDwa słupki: publikacja w 2023 r. i początek stosowania w 2027 r.05001000150020002500rokPublikacja w Dz.Urz. UE: 2023 rok2023 rokPublikacja w Dz.Urz. UEPoczątek stosowania: 2027 rok2027 rokPoczątek stosowania
Źródło: Rozporządzenie (UE) 2023/1230, EUR-Lex

Cyberbezpieczeństwo układów sterowania w załączniku III

Najważniejsza zmiana dla zespołów OT i automatyki to wymagania dotyczące ochrony przed uszkodzeniem, czyli przed złośliwą ingerencją, oraz bezpieczeństwa i niezawodności układów sterowania. Znajdują się w załączniku III: pkt 1.1.9 dotyczy ochrony przed uszkodzeniem, pkt 1.2.1 bezpieczeństwa i niezawodności układów sterowania. Rozporządzenie wymaga, aby maszyna była zaprojektowana tak, by połączenia i oprogramowanie związane z bezpieczeństwem nie prowadziły do niebezpiecznych sytuacji w razie ingerencji osób trzecich.

W praktyce ocena ryzyka producenta musi obejmować zagrożenia wynikające z ingerencji z zewnątrz i ze zmian oprogramowania, a konstrukcja ma zapewniać rejestrowanie dowodów takiej ingerencji. To przeniesienie logiki znanej z cyberbezpieczeństwa OT do formalnej oceny zgodności maszyny: dowód musi istnieć w dokumentacji i w urządzeniu, a nie tylko w polityce firmy.

Normą wspierającą te wymagania jest prEN 50742. Łączy ona metodę oceny ryzyka z EN ISO 12100 z koncepcją stref i kanałów znaną z IEC 62443. Dla zakładu to użyteczny wspólny język z dostawcą: w zapytaniu można powołać się na strefy, kanały i poziomy zabezpieczeń, zamiast ogólnie prosić o „cyberbezpieczną maszynę”.

Maszyny ze sztuczną inteligencją i ocena zgodności

Rozporządzenie wprowadza zaostrzony tryb dla maszyn ze sztuczną inteligencją oraz komponentów bezpieczeństwa o samouczących się zachowaniach. Dla takich wyrobów wymagana jest ocena zgodności z udziałem jednostki notyfikowanej, zgodnie z załącznikiem I częścią A. Dla zakładu płynie stąd praktyczny wniosek: harmonogram zamówienia na maszynę z funkcjami uczącymi się musi uwzględniać czas jednostki notyfikowanej, który leży poza kontrolą dostawcy.

Rozporządzenie przewiduje także dokumentację i instrukcje w formie cyfrowej. Ułatwia to dystrybucję, ale oznacza, że zakład powinien przewidzieć sposób przechowywania i udostępniania dokumentacji cyfrowej służbom utrzymania ruchu, w tym przy zmianie wersji oprogramowania maszyny.

Jak przygotować zakupy i modernizacje

Pierwszy krok to inwentarz: które maszyny i linie mają być kupione, sprowadzone lub zmodyfikowane po 20 stycznia 2027 r. Drugi to rozdzielenie zamówień na trzy grupy: nowe maszyny od producenta, modernizacje wykonywane przez dostawcę oraz zmiany wykonywane własnymi siłami. W każdej grupie inaczej rozkłada się odpowiedzialność za ocenę ryzyka i dokumentację.

Trzeci krok to wzorcowe zapisy w zapytaniach i umowach. Sensowny minimalny zestaw obejmuje: deklarację producenta co do spełnienia załącznika III pkt 1.1.9 i 1.2.1, opis stref i kanałów komunikacyjnych maszyny, sposób zarządzania hasłami i kontami serwisowymi, procedurę aktualizacji oprogramowania oraz formę dostarczenia dokumentacji cyfrowej. Dokumenty te wspierają spełnienie wymogu i dostarczają dowodu do audytu, ale nie zastępują oceny zgodności producenta.

  • inwentarz maszyn z datą planowanego zakupu lub zmiany
  • klasyfikacja zamówień: nowa maszyna, modernizacja dostawcy, zmiana własna
  • wzorcowe zapisy cyberbezpieczeństwa w zapytaniach i umowach
  • kryteria odbioru obejmujące dokumentację cyfrową i rejestr zmian oprogramowania
  • odpowiedzialny właściciel po stronie OT i po stronie zakupów

Związek z NIS2 i normami OT

Rozporządzenie maszynowe nie zastępuje obowiązków wynikających z krajowego systemu cyberbezpieczeństwa. Podmioty kluczowe i ważne nadal odpowiadają za zarządzanie ryzykiem, także w łańcuchu dostaw. Z tej perspektywy maszyna z udokumentowaną odpornością na ingerencję ułatwia zakładowi własną ocenę ryzyka, bo dostawca dostarcza dane wejściowe, które zespół OT i tak musi zebrać.

Praktycznym szkieletem dowodów są normy: IEC 62443 dla stref, kanałów i poziomów zabezpieczeń w OT, ISO/IEC 27001:2022 dla systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji oraz ISO 22301 dla ciągłości działania. Certyfikat nie oznacza zgodności z NIS2 ani z rozporządzeniem maszynowym, ale ułatwia ułożenie dowodów dla audytora.

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Od kiedy obowiązuje rozporządzenie maszynowe 2023/1230?

Weszło w życie 19 lipca 2023 r., a jest stosowane od 20 stycznia 2027 r. Od tej daty maszyny wprowadzane do obrotu muszą spełniać jego wymogi, bez okresu przejściowego po tym terminie.

Czy zakład użytkujący maszyny musi coś zmienić już teraz?

Zakład nie musi wymieniać maszyn już wprowadzonych do obrotu, ale powinien uwzględnić nowe wymogi w zakupach i modernizacjach planowanych po 20.01.2027 oraz przygotować wzorcowe zapisy do zapytań.

Kto odpowiada, gdy zakład przebuduje maszynę własnymi siłami?

Przy znacznej modyfikacji rola producenta przechodzi na modyfikującego. Zakład musi wtedy przeprowadzić ocenę ryzyka i skompletować dokumentację jak producent.

Czy ISO 27001 wystarczy do spełnienia wymagań dla maszyn?

Nie. Norma porządkuje system zarządzania, ale wymagania załącznika III dotyczą konstrukcji maszyny i jej układu sterowania. Do uzupełnienia służy IEC 62443 i prEN 50742.

Źródła

Uporządkuj dowody dla maszyn i wykonawców

Porozmawiajmy o tym, jak system zezwoleń, szkoleń i kontroli dostępu wspiera dowody do audytu w zakładzie. Umów krótką rozmowę z zespołem InnerWeb.

Porozmawiajmy