InnerWeb
Przejdź do treści

Dobre praktyki rejestru sesji serwisowych w OT

W 2025 roku CERT Polska monitorował 8 367 unikalnych hostów OT widocznych z internetu, a po zdarzeniu zakład musi umieć odpowiedzieć, kto łączył się z jego systemami sterowania i co tam zmienił. Rejestr sesji serwisowych jest tą odpowiedzią: dowodem do audytu i narzędziem śledztwa po incydencie.

8 367
unikalnych hostów OT widocznych z internetu w 2025 r.
Źródło: CERT Polska, Raport roczny 2025, tabela A4
179
incydentów ransomware zarejestrowanych w 2025 r.
Źródło: CERT Polska, Raport roczny 2025, s. 119

Po co rejestr sesji i co w nim musi się znaleźć

Rejestr sesji serwisowych to uporządkowany zapis każdego połączenia dostawcy lub pracownika z systemem OT: od uwierzytelnienia po zakończenie. Pełni trzy funkcje. Pozwala wykryć nadużycie, bo anomalia jest widoczna dopiero na tle zapisu normalnej pracy. Ułatwia analizę po incydencie, bo skraca ustalanie, kto miał dostęp w danym oknie. Wreszcie jest dowodem w audycie, w którym trzeba wykazać nie tylko politykę, ale i jej stosowanie.

Podstawę prawną stanowi ustawa z 23 stycznia 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 252) wdrażająca NIS2, obowiązująca od 3 kwietnia 2026 r. Wymaga ona od podmiotów kluczowych i ważnych systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji, w tym ciągłego monitoringu i procedur reagowania na incydenty. Zgłoszenie incydentu poważnego do właściwego zespołu CSIRT następuje wczesnym ostrzeżeniem w ciągu 24 godzin od wykrycia i zgłoszeniem w ciągu 72 godzin; bez rejestru sesji trudno w tych terminach ustalić zakres zdarzenia.

Minimalny rekord sesji odpowiada na cztery pytania: kto, kiedy, do czego i co zmieniono.

  • Kto: imienna tożsamość osoby, jej pracodawca, sposób uwierzytelnienia (w tym drugi składnik) oraz adres źródłowy połączenia.
  • Kiedy: czas rozpoczęcia i zakończenia w jednej strefie czasowej, zsynchronizowany z wiarygodnym źródłem.
  • Do czego: system docelowy, protokół, powiązanie z zezwoleniem lub zleceniem oraz cel zapisany przez wnioskującego.
  • Co zmieniono: polecenia wydane w sesji, zmiany konfiguracji i programów, przesłane i pobrane pliki, a w miarę możliwości zapis ekranu lub dziennik poleceń.

Praktyki zbierania zapisu

Zapis powstaje tam, gdzie ruch musi przejść. Najpewniejsze jest zbieranie sesji na serwerze pośredniczącym lub bramie dostępu, bo dostawca nie ma wtedy bezpośredniej ścieżki do sterownika, którą dałoby się obejść. Dzienniki samych urządzeń OT są uzupełnieniem: sterowniki często prowadzą ubogie logi, bywają bez synchronizacji czasu i zapełniają się szybko.

Warto przyjąć zasadę, że nie ma sesji bez rekordu. Jeśli ktoś łączy się inną drogą, jest to zdarzenie do wyjaśnienia samo w sobie. Dlatego rejestr działa najlepiej razem z inwentaryzacją ścieżek zdalnych: wszystko, co nie przechodzi przez miejsce zbierania, jest podejrzane.

Powiązanie rekordu sesji z zezwoleniem

Rekord sesji staje się dowodem dopiero po powiązaniu z decyzją o dopuszczeniu. W InnerWeb zezwolenie na pracę określa zadanie, miejsce i okno czasowe wykonawcy, a zakład ma bieżący podgląd, kto i gdzie wykonuje prace. Identyfikator zezwolenia jako klucz łączący obie strony pozwala audytorowi prześledzić drogę od wniosku, przez zatwierdzenie, do zapisu sesji. Zdarzenia z platformy mogą wyzwalać webhooki do zewnętrznej automatyzacji, więc zespół może przekazywać zdarzenia do swojego systemu zbierania logów.

Synchronizacja czasu i spójność stref

Rozbieżność zegarów między serwerem pośredniczącym, stacją inżynierską i sterownikiem potrafi zrujnować wartość dowodową zapisu. Wprowadź jedno źródło czasu dla segmentu OT i sprawdzaj dryf cyklicznie. Przy porównywaniu zdarzeń z różnych systemów różnica czasu równa dokładnie jednej lub dwóm godzinom prawie zawsze wynika ze strefy czasowej, a nie z faktycznego opóźnienia.

OT w raporcie CERT Polska za 2025 r.

OT w raporcie CERT Polska za 2025 r.Wykres słupkowy: 179 incydentów ransomware, 8367 hostów OT i 10135 usług OT w 2025 roku025005000750010 00012 500szt.Incydenty ransomwareIncydenty ransomware: 179 szt.179Unikalne hosty OTUnikalne hosty OT: 8367 szt.8367Usługi OTUsługi OT: 10 135 szt.10 135
Źródło: CERT Polska, Raport roczny 2025, tabela A4 i s. 119

Przechowywanie i niezmienność logów

Log, który atakujący lub nieuczciwy administrator może zmienić, traci wartość dowodową. Minimum to wysyłanie zapisów w czasie zbliżonym do rzeczywistego na osobny serwer zbierania logów, do którego dostawcy i administratorzy systemów OT nie mają prawa zapisu ani usuwania. Wyższy poziom to magazyn typu tylko do dopisywania z kontrolą skrótów, tak aby modyfikacja wcześniejszego wpisu była wykrywalna.

Okres przechowywania zależy od polityki zakładu i ryzyka. Dla pierwszego audytu cyberbezpieczeństwa podmiotu kluczowego, który ustawa przewiduje po 24 miesiącach od wejścia w życie, rozsądnie jest przechowywać rejestr co najmniej w tym horyzoncie, a zapisy związane z incydentami dłużej. Wartość tę należy uzgodnić z działem prawnym, bo część logów zawiera dane osobowe pracowników dostawców i podlega zasadom minimalizacji.

Kopie zapasowe rejestru obejmują ten sam zakres zabezpieczeń co oryginał. Wielu zakładów dopiero po awarii odkrywa, że log był, ale w kopii, której nie da się odtworzyć. Odtworzenie sprawdzaj w ćwiczeniu, nie w incydencie.

Przegląd rejestru, czyli co z zapisem robi człowiek

Zapis, którego nikt nie czyta, jest kosztem, nie zabezpieczeniem. Wprowadź przegląd w dwóch rytmach. Codziennie lub co zmianę dyżurny sprawdza listę sesji z ostatniej doby pod kątem nietypowych godzin, adresów źródłowych i systemów docelowych. Co kwartał osoba niezależna od właścicieli dostępów porównuje sesje z zezwoleniami i zleceniami, szukając sesji bez uzasadnienia.

Przykładowe reguły alarmowe, które da się uruchomić bez rozbudowanej analityki: sesja poza oknem zezwolenia, sesja konta, które powinno być zablokowane, połączenie z nowego adresu źródłowego, transfer plików w sesji diagnostycznej, wielokrotne nieudane uwierzytelnienia. Każdy alarm ma właściciela i czas reakcji.

Liczby z raportów publicznych przypominają, dlaczego warto wykrywać anomalie wcześnie. W 2025 roku CERT Polska zarejestrował 179 incydentów ransomware w kategorii szkodliwego oprogramowania. Każda taka sprawa zaczyna się od jakiegoś dostępu, a rejestr sesji skraca czas ustalenia, który z nich był pierwszy.

Prywatność i granice zapisu

Rejestr sesji zawiera dane osobowe osób pracujących u dostawców. Nie oznacza to, że nie wolno go prowadzić, tylko że trzeba go uzasadnić celem bezpieczeństwa, ograniczyć dostęp do niego i poinformować osoby, których dotyczy. Wzorcowa klauzula w umowie z dostawcą opisuje zakres zapisu (w tym możliwość nagrywania ekranu), okres przechowywania i osoby uprawnione do wglądu. Zapis ekranu włącza się dla sesji uprzywilejowanych i zmian konfiguracji, nie dla każdej czynności odczytowej.

Lista kontrolna

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Czy rejestr sesji jest obowiązkowy w NIS2?

Przepisy wymagają ciągłego monitoringu i procedur reagowania na incydenty, ale nie wskazują jednego narzędzia. Rejestr sesji jest typowym sposobem wykazania, że te środki działają, więc wspiera spełnienie wymogu.

Czy trzeba nagrywać ekran każdej sesji?

Nie. Zapis ekranu włącza się dla sesji uprzywilejowanych i zmian konfiguracji, a dla czynności odczytowych wystarcza rekord metadanych sesji.

Jak długo przechowywać rejestr?

Okres zależy od polityki zakładu, ale rozsądnie jest objąć nim horyzont pierwszego audytu podmiotu kluczowego, czyli 24 miesiące od wejścia ustawy w życie, a zapisy incydentów trzymać dłużej.

Czy logi sterowników wystarczą zamiast rejestru na serwerze pośredniczącym?

Zwykle nie. Sterowniki prowadzą ubogie logi i rzadko synchronizują czas. Są dobrym uzupełnieniem, ale nie źródłem podstawowym.

Źródła

Połącz rejestr sesji z zezwoleniem na pracę

Pokażemy, jak identyfikator zezwolenia, okno czasowe i osoba wykonawcy tworzą spójny ślad do audytu. Umów rozmowę z zespołem InnerWeb.

Porozmawiajmy