Tło: co pokazały zdarzenia z 2025 roku
Raport ABW o stanie bezpieczeństwa cyberprzestrzeni RP w 2025 r. opisuje pięć stacji uzdatniania wody z naruszonym zabezpieczeniem. Napastnicy mogli zmieniać parametry techniczne urządzeń, co ABW uznała za bezpośrednie zagrożenie dla ciągłości dostaw wody, choć potwierdzonych przerw w tych przypadkach nie odnotowano.
Raport roczny CERT Polska za 2025 r. opisuje z kolei zdarzenie, w którym po zmianie nastaw pomp w stacji uzdatniania doszło do przerwy w dostawie wody trwającej około 6 godzin i dotyczącej ok. 2,5 tys. mieszkańców gminy. Oba przykłady łączy to, że celem były systemy sterowania, a skutek był fizyczny: ciśnienie, przepływ, dawkowanie.
Odpowiedzią państwa jest program Cyberbezpieczne Wodociągi finansowany z KPO. W naborze od 1 września do 2 października 2025 r. złożono 896 wniosków, 759 oceniono pozytywnie, a dofinansowanie przyznano 688 projektom (rozstrzygnięcie z 10 lutego 2026 r.). To skala sektora, w którym większość podmiotów dopiero buduje podstawy cyberhigieny.
Sytuacja wyjściowa: wodociąg gminny z rozproszonymi obiektami
Przypadek jest rodzajowy i zbudowany na wzorcu z praktyki wdrożeń, bez nazw i lokalizacji. Wodociąg gminny obsługuje jedną stację uzdatniania, osiem przepompowni i trzy zbiorniki wyrównawcze rozrzucone na obszarze kilkudziesięciu kilometrów kwadratowych. Załoga liczy kilkadziesiąt osób, a do prac przeglądowych i remontowych wchodzą też firmy zewnętrzne: automatycy, elektrycy, dostawcy chemikaliów.
Operator jest podmiotem objętym ustawą o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, więc musi wykazać nadzór nad dostępem, szybką obsługę incydentów i bezpieczeństwo łańcucha dostaw. Sieć sterowania jest odseparowana od sieci biurowej, ale do obiektów dojeżdżają serwisanci z własnymi laptopami, a papierowa książka wejść w przepompowni bywa uzupełniana po powrocie do biura.
Zarząd stawia dwa warunki. Po pierwsze, żaden nowy system nie może być wystawiony do internetu ani wymagać stałego połączenia z chmurą. Po drugie, jego uruchomienie nie może wymagać zmian w programach sterowników ani w SCADA.
Cyberbezpieczne Wodociągi: nabór 2025
Rozwiązanie: system na serwerze w sieci wodociągu
Wodociąg uruchamia system InnerWeb jako izolowaną instancję z własną bazą danych, w kontenerach Docker na serwerze w sieci lokalnej. Dostęp do niego mają wyłącznie użytkownicy wewnątrz sieci wodociągu oraz serwisanci z czasowym, zatwierdzonym dostępem. Rozwiązanie jest nakładką niezależną od SCADA: nie czyta ani nie zapisuje nastaw pomp, więc nie dodaje nowej ścieżki ataku na proces technologiczny.
Obchody i przeglądy realizowane są według punktów kontrolnych zdefiniowanych na mapie obiektów, z własną listą kontrolną dla każdego punktu. Praca w terenie bez zasięgu nie jest problemem, bo akcje zmieniające dane są kolejkowane na urządzeniu i odtwarzane po powrocie łączności, z ochroną przed duplikatami. Gdy sieć blokuje cały ruch wychodzący, powiadomienia alarmowe zapisują się trwale i czekają na odtworzenie.
Dla pracownika pracującego samotnie w przepompowni aplikacja LiveWorker wykrywa bezruch i upadek, a system powiadamia osoby odpowiedzialne. Zmiany w uprawnieniach, zezwoleniach i listach kontrolnych trafiają do śladu audytowego. Logowanie obsługuje uwierzytelnianie wieloskładnikowe, a role są nadawane z jednego miejsca.
Efekt: kalkulacja przykładowa czasu odtworzenia dostępu
Najczęstsze pytanie audytora i zespołu reagowania po zdarzeniu brzmi: kto fizycznie był w obiekcie w dniu zmiany nastaw i na jakiej podstawie. Przy papierowych książkach odpowiedź wymaga przejrzenia dokumentów z kilku miejsc, przy rejestrze w systemie to jedno wyszukiwanie.
Kalkulacja przykładowa: 12 obiektów, średnio 6 wizyt serwisowych na obiekt miesięcznie, czyli 72 wizyty. Odtworzenie jednej wizyty z papieru zajmuje 20 minut (szukanie w książkach, telefon do firmy), z rejestru 2 minuty. Dla miesięcznej próbki daje to 24 godziny pracy wobec 2,4 godziny. Zakład nie musi traktować tej liczby jako obietnicy, tylko jako sposób na własne policzenie, ile kosztuje dziś brak śladu.
- Założenia: 12 obiektów, 72 wizyty serwisowe miesięcznie.
- Odtworzenie wizyty z papieru: 20 minut, z rejestru: 2 minuty.
- Wynik: 24 h wobec 2,4 h miesięcznie, różnica ok. 21,6 h na miesiąc.
Czas odtworzenia 72 wizyt serwisowych miesięcznie
Czego system nie robi i co zostaje po stronie wodociągu
System lokalny nie jest zabezpieczeniem sterowników. Nie zastąpi segmentacji sieci OT, zmiany domyślnych haseł urządzeń, wyłączenia zdalnego dostępu, który nie jest potrzebny, ani monitorowania ruchu w sieci technologicznej. To są działania z zakresu ISA/IEC 62443 i środków art. 21 NIS2, które wodociąg musi wdrożyć niezależnie, często z pomocą środków z programu Cyberbezpieczne Wodociągi.
Wartość systemu lokalnego leży gdzie indziej: daje jeden, niezależny od SCADA zapis tego, kto wszedł do obiektu, kto pracował sam, kto zatwierdził dostęp serwisu i co z tego wynikało. Wspiera spełnienie wymogów kontroli dostępu i nadzoru nad łańcuchem dostaw oraz dostarcza dowodów do audytu.
Wodociąg, który ma obchody, dostęp serwisu i alarmy w jednym miejscu w sieci lokalnej, nie musi decydować między wygodą a bezpieczeństwem. Musi tylko pamiętać, że serwer też wymaga łatek, kopii zapasowych i odpowiedzialnego właściciela.
Wnioski dla operatorów wodociągów
Po pierwsze, przy obiektach rozproszonych największym ryzykiem jest dostęp, a nie sam serwer: stały dostęp zdalny i konta współdzielone. Po drugie, system pomocniczy powinien działać bez internetu i bez zmian w SCADA, bo w przeciwnym razie wydłuży się wdrożenie i wzrośnie powierzchnia ataku. Po trzecie, dowód musi powstawać w trakcie pracy: rejestr obchodów, zatwierdzeń i alarmów. Po czwarte, program dofinansowań warto traktować jako okazję do kompleksowego uporządkowania bezpieczeństwa, a nie jednorazowy zakup sprzętu.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy system lokalny chroni sterowniki w stacji uzdatniania?
Nie. Jest nakładką niezależną od SCADA i nie zastępuje segmentacji sieci OT ani wymogów ISA/IEC 62443. Wspiera nadzór nad dostępem ludzi i dostarcza dowodów do audytu.
Czy system wymaga połączenia z internetem?
Nie. Instancja działa na serwerze w sieci wodociągu, a przy zablokowanym ruchu wychodzącym powiadomienia alarmowe zapisują się trwale i są odtwarzane po przywróceniu łączności.
Jaką rolę ma program Cyberbezpieczne Wodociągi?
To finansowanie z KPO na wzmocnienie cyberbezpieczeństwa wodociągów. W naborze 2025 r. złożono 896 wniosków, a dofinansowanie przyznano 688 projektom. Zakres kosztów kwalifikowanych trzeba sprawdzić w regulaminie naboru.
Źródła
Porozmawiajmy o obiektach rozproszonych
Pokażemy, jak system w sieci lokalnej uporządkuje obchody, dostęp serwisu i alarmy w stacjach, przepompowniach i zbiornikach, bez zmian w SCADA.
Porozmawiajmy