Sytuacja wyjściowa
Linia powstała kilkanaście lat temu według dyrektywy 2006/42/WE. Zakład chce zwiększyć wydajność o kilkanaście procent, wymienić sterowniki na nowsze, dodać zdalny dostęp serwisowy dla dostawców i połączyć maszyny z systemem nadzoru produkcji. Zmiany obejmują zarówno układy sterowania związane z bezpieczeństwem, jak i oprogramowanie zarządzające cyklem pracy.
Dział utrzymania ruchu zakłada, że dostawca sterowników zrobi swoje, a zakład tylko odbierze efekt. Przy wcześniejszych modernizacjach taki podział wystarczał. Pytanie kierownika technicznego jest jednak inne niż dotąd: czy po 20 stycznia 2027 r. zakład nie stanie się producentem własnej linii?
Problem: kto jest producentem po znacznej modyfikacji
Zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2023/1230 osoba dokonująca znacznej modyfikacji maszyny jest traktowana jak producent. Oznacza to obowiązek przeprowadzenia oceny ryzyka, zastosowania odpowiedniej procedury oceny zgodności i przygotowania dokumentacji technicznej. Kiedy zmiana jest znaczna, wynika z analizy wpływu na bezpieczeństwo: nowe zagrożenia, zmiana poziomów ryzyka, zmiana funkcji bezpieczeństwa.
W omawianym przypadku zmiana sterowników bezpieczeństwa i dodanie zdalnego dostępu serwisowego z oceny ryzyka wynika jako zmiana istotna. Do tego dochodzą nowe wymagania z załącznika III pkt 1.1.9 i 1.2.1: ochrona przed ingerencją w układy sterowania oraz bezpieczeństwo i niezawodność tych układów. Zdalny dostęp bez kontroli kont i rejestru zmian jest bezpośrednio sprzeczny z duchem tych punktów.
Rozkład 252 godzin dokumentacji linii
Rozwiązanie: ścieżka w pięciu krokach
Zakład przyjął plan, w którym odpowiedzialność jest rozdzielona jawnie między zakład, integratora i dostawców komponentów. Kolejność kroków ma znaczenie, bo wynik wcześniejszego wpływa na zakres następnego.
- Inwentarz 14 maszyn i ocena, które zmiany są znaczne, a które zwykłą wymianą części
- Ocena ryzyka obejmująca zagrożenia z ingerencji osób trzecich i zmian oprogramowania
- Strefy i kanały komunikacyjne według koncepcji IEC 62443, z odseparowanym zdalnym dostępem
- Uzgodnienie z dostawcami sterowników zapisów o odporności, kontach serwisowych i aktualizacjach
- Dokumentacja techniczna w formie cyfrowej z rejestrem wersji oprogramowania
Zdalny dostęp serwisowy
Dostęp dostawców do sterowników został przeniesiony do osobnego kanału z kontami imiennymi, ograniczeniem czasowym i rejestrem sesji. Konto współdzielone i domyślne hasła zostały wyłączone. Zakład zażądał od dostawców dowodu, że oprogramowanie po zmianach zostaje zapisane z sumą kontrolną i datą.
Dowody dla odbioru
Kryteriami odbioru stały się: komplet dokumentacji technicznej, opis stref i kanałów, rejestr zmian oprogramowania oraz wynik testu odporności na nieuprawniony dostęp. Dokumenty te wspierają spełnienie wymogu i dostarczają dowodu do audytu, ale to producent, czyli w tym przypadku zakład, odpowiada za ocenę zgodności.
Efekt: kalkulacja przykładowa czasu dokumentacji
Zespół oszacował nakład pracy na przejęcie roli producenta. Założenia: 14 maszyn, średnio 18 godzin pracy na maszynę (inwentarz, ocena ryzyka, dokumentacja cyberbezpieczeństwa, instrukcje i test), stawka wewnętrzna 140 zł za godzinę. Daje to 252 godziny i 35 280 zł. Jest to kalkulacja przykładowa na jawnych założeniach, nie wynik pomiaru.
Największą część czasu, 84 godziny, pochłania ocena ryzyka z uwzględnieniem ingerencji z zewnątrz. Najmniejszą, 28 godzin, inwentarz, ale to on decyduje o zakresie reszty. Kto robi go tydzień przed odbiorem, płaci później w poprawkach.
Wnioski dla innych zakładów
Po pierwsze, rolę producenta można przejąć nieświadomie. Zdalny dostęp i nowe sterowniki to typowe zmiany, które kwalifikują modernizację jako znaczną. Po drugie, ocenę ryzyka należy zrobić przed zamówieniem, a nie po dostawie, bo wpływa na zakres prac dostawcy. Po trzecie, rejestr zmian oprogramowania i kontrola kont serwisowych to dowody, które zakład i tak będzie musiał pokazać przy audycie NIS2 w łańcuchu dostaw.
Zakład, który tego nie przygotuje, ryzykuje zatrzymanie odbioru linii do czasu uzupełnienia dokumentacji. Takie opóźnienie kosztuje zwykle więcej niż sama dokumentacja, bo zatrzymuje rozruch.
Czas i koszt dokumentacji po przejęciu roli producenta
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| Liczba maszyn w modernizacji | 14 maszyn |
| Nakład na maszynę | 18 h |
| Stawka wewnętrzna | 140 zł/h |
Wynik: 252 godziny i 35 280 zł
Uwaga: Kalkulacja przykładowa na założeniach rodzajowych; wynik zależy od złożoności maszyn i jakości dostępnej dokumentacji dostawców.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy każda modernizacja czyni zakład producentem?
Nie. Rola producenta wynika ze znacznej modyfikacji, którą ocenia się analizą wpływu na bezpieczeństwo. Wymiana części na równoważne zwykle jej nie spełnia.
Czy dostawca sterowników przejmie odpowiedzialność producenta?
Dostawca odpowiada za swoje komponenty. Za całą zmodyfikowaną maszynę odpowiada ten, kto dokonał znacznej modyfikacji, więc podział trzeba zapisać w umowie.
Jakie punkty rozporządzenia dotyczą zdalnego dostępu?
Załącznik III pkt 1.1.9 (ochrona przed uszkodzeniem) oraz pkt 1.2.1 (bezpieczeństwo i niezawodność układów sterowania). Zdalny dostęp powinien mieć kontrolę kont i rejestr sesji.
Źródła
Zaplanuj modernizację z dowodami od początku
Porozmawiajmy o kontroli dostępu wykonawców i serwisu do stref maszyn. Umów rozmowę z zespołem InnerWeb.
Porozmawiajmy