Punkt wyjścia i data graniczna
Rozporządzenie (UE) 2023/1230 jest stosowane od 20 stycznia 2027 r. i zastępuje dyrektywę 2006/42/WE. Bezpośrednio dotyczy maszyn wprowadzanych do obrotu po tej dacie, ale zakład odczuje je wszędzie tam, gdzie zamówienia, dostawy lub odbiory wypadają po terminie. Ponieważ czas realizacji dużych linii to często kilka kwartałów, decyzje zakupowe trzeba podjąć z wyprzedzeniem.
Warunkiem skutecznego wdrożenia jest jeden właściciel całego procesu, zwykle w dziale utrzymania ruchu lub technicznym, z jasnym mandatem wobec zakupów, OT i bezpieczeństwa pracy.
Etap 1: inwentarz maszyn i planowanych zmian
Inwentarz powinien zawierać dla każdej maszyny: producenta, rok produkcji, sterowniki i oprogramowanie, połączenia sieciowe, zdalny dostęp, planowaną datę zakupu lub zmiany. Najważniejsze jest oddzielenie maszyn, które pozostają bez zmian, od tych, które zostaną kupione lub zmodyfikowane po 20.01.2027.
Pułapka: inwentarz tworzony z pamięci służb utrzymania ruchu pomija maszyny wyposażone w zdalny dostęp serwisowy, o którym zakład nie wie. Warto go uzupełnić skanem sieci OT.
Przykładowy czas etapów dostosowania (tygodnie)
Etap 2: ocena, czy zmiana jest znaczna
Przy każdej planowanej modernizacji należy ocenić, czy zmiana jest znaczną modyfikacją. Jeśli tak, rola producenta przechodzi na modyfikującego, a wraz z nią obowiązek oceny ryzyka, procedury oceny zgodności i dokumentacji technicznej. Decyzję i jej uzasadnienie zapisuje się w dokumentacji.
Pułapka: ocena robiona po złożeniu zamówienia. Wtedy nie wpływa na zakres prac dostawcy, a zakład dowiaduje się o obowiązkach w trakcie realizacji.
Etap 3: ocena ryzyka z uwzględnieniem ingerencji
Ocena ryzyka obejmuje zagrożenia wynikające z ingerencji osób trzecich i zmian oprogramowania. Metodycznie wspiera ją prEN 50742, która łączy EN ISO 12100 z koncepcją stref i kanałów IEC 62443. Wynikiem jest opis stref, kanałów, wymaganych poziomów zabezpieczeń oraz środków ochrony wymienionych w załączniku III pkt 1.1.9 i 1.2.1.
Etap 4: zakupy, umowy i odbiory
Zapytania ofertowe i umowy powinny zawierać wymagania cyberbezpieczeństwa, podział odpowiedzialności przy modernizacjach oraz formę dokumentacji cyfrowej. W kryteriach odbioru warto uwzględnić dokumentację techniczną, rejestr wersji oprogramowania, opis stref i kanałów oraz test odporności na nieuprawniony dostęp.
Dla maszyn ze sztuczną inteligencją lub komponentów bezpieczeństwa z zachowaniami samouczącymi się trzeba dodać czas na ocenę zgodności z udziałem jednostki notyfikowanej.
Etap 5: eksploatacja i dowody
Po uruchomieniu maszyny zakład utrzymuje dowody: rejestr zmian oprogramowania, kontrolę kont serwisowych, logi dostępu i zapisy zdalnych sesji. Dokumentacja cyfrowa musi być dostępna dla służb utrzymania ruchu i aktualizowana po każdej zmianie. InnerWeb wspiera ten etap jako niezależny system dowodowy dla dostępu wykonawców, uzupełniający rozwiązania klienta.
Najczęstsze pułapki w skrócie
Poniższe błędy powtarzają się niezależnie od branży i wielkości zakładu.
- brak właściciela procesu i rozproszona odpowiedzialność
- inwentarz bez informacji o zdalnym dostępie
- ocena znacznej modyfikacji po zamówieniu
- kryteria odbioru bez cyberbezpieczeństwa
- dokumentacja cyfrowa bez kontroli wersji
- pominięcie czasu jednostki notyfikowanej
Warunki powodzenia
Po pierwsze, mandat: właściciel procesu musi mieć prawo wstrzymać zamówienie, które nie spełnia wymagań dokumentacyjnych. Po drugie, dane: inwentarz i rejestr wersji oprogramowania muszą być prowadzone w jednym miejscu, a nie w arkuszach poszczególnych działów. Po trzecie, dostawcy: im wcześniej zakład przekaże im wzorcowe zapisy cyberbezpieczeństwa, tym mniej poprawek w trakcie realizacji.
Warto też zaplanować przegląd po pierwszym kwartale eksploatacji. Wtedy najczęściej wychodzą różnice między dokumentacją a rzeczywistą konfiguracją maszyny, w tym konta serwisowe pozostawione po rozruchu.
Lista kontrolna
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Ile czasu zająć może pełne dostosowanie?
W kalkulacji przykładowej dla kilkunastu maszyn to około 31 tygodni łącznie, ale etapy mogą się nakładać. Wiele zależy od jakości dostępnej dokumentacji i czasu dostawców.
Czy trzeba zatrzymywać produkcję na czas oceny?
Zwykle nie. Inwentarz i ocenę ryzyka prowadzi się równolegle do pracy, a zatrzymanie planuje się przy samej modernizacji.
Czy mniejsze zakłady też muszą się przygotować?
Tak, jeśli kupują lub modyfikują maszyny po 20.01.2027. Skala wpływa na koszt, ale nie na zasady.
Źródła
Plan dostosowania parku maszynowego
Porozmawiajmy o tym, jak uporządkować dowody dostępu wykonawców w trakcie modernizacji. Umów rozmowę z InnerWeb.
Porozmawiajmy