Dla kogo są te rekomendacje
Zalecenia kierujemy do osób, które w podmiocie kluczowym lub ważnym odpowiadają za zgodność z NIS2: pełnomocnika ds. cyberbezpieczeństwa, CISO, kierownika bezpieczeństwa OT oraz dyrektora zakładu, który podpisuje politykę ryzyka. Dotyczą też kierowników BHP, ponieważ coraz więcej narzędzi AI trafia do zakładu właśnie przez zgłoszenia, szkolenia i analizę zdarzeń.
Dlaczego jedna rejestracja, a nie dwie? Dyrektywa (UE) 2022/2555 (NIS2) wymaga zarządzania ryzykiem w łańcuchu dostaw, obsługi incydentów i środków technicznych. AI Act wymaga zarządzania ryzykiem systemu AI, jakości danych, rejestrowania zdarzeń, nadzoru człowieka i cyberodporności. Zakresy się nakładają. System AI w zakładzie jest jednocześnie zasobem IT lub OT, dostawcą w łańcuchu i obiektem oceny ryzyka AI.
Rekomendacja 1: Prowadź wspólny rejestr systemów i ryzyk
Dodaj do rejestru zasobów, który już prowadzisz dla NIS2, kolumny AI: czy system używa modelu AI, kto jest dostawcą, jaka jest klasa ryzyka wg AI Act, kto sprawuje nadzór i kiedy był ostatni przegląd. Dzięki temu audytor widzi jeden spójny obraz, a zespół nie utrzymuje dwóch niezależnych list, które po pół roku się rozjeżdżają.
Uzasadnienie: AI Act nakłada obowiązki na podmiot stosujący tylko wtedy, gdy wiadomo, że system AI jest w użyciu. Najczęstsza luka to narzędzia AI wprowadzone przez wydział bez zgłoszenia do IT. Gotowy wzór pozycji rejestru opisuje checklista rejestru systemów AI w zakładzie.
Górne granice kar w mln EUR
Rekomendacja 2: Porównaj kary i ustal, co jest ważniejsze
Kary NIS2 są wyższe w pierwszej kolejności dla dużych podmiotów: art. 34 przewiduje dla podmiotów kluczowych do 10 mln EUR lub 2% całkowitego rocznego światowego obrotu, zależnie od tego, która kwota jest wyższa. AI Act w art. 99 ustala do 35 mln EUR lub 7% obrotu za zakazane praktyki oraz do 15 mln EUR lub 3% za naruszenie obowiązków podmiotów stosujących, w tym obowiązków dotyczących systemów wysokiego ryzyka. Dla MŚP stosuje się niższą z kwot.
Nie sumuj tych kar mechanicznie, bo to odrębne reżimy i odrębne organy. Wniosek praktyczny jest inny: ryzyko finansowe uzasadnia traktowanie AI Act jako elementu programu zgodności, a nie projektu pobocznego. Krajowe wdrożenie NIS2 przez nowelizację ustawy o KSC wprowadza własny katalog sankcji, który trzeba sprawdzić w aktualnym tekście ustawy, ponieważ stan prac legislacyjnych zmienia się w czasie.
Rekomendacja 3: Przypisz nadzór do ról, nie do nazwisk
Wskaż w polityce, kto pełni funkcję właściciela systemu AI, operatora nadzoru i audytora wewnętrznego, oraz jakie uprawnienia daje ta rola w systemach informatycznych. Funkcja ról i macierzy uprawnień w InnerWeb, z dziedziczeniem i macierzą zakresów, ułatwia utrzymanie tego porządku przy zmianach kadrowych, bo uprawnienie jest związane z rolą, a nadanie roli wyższej niż własna jest niemożliwe.
Uzasadnienie: nadzór człowieka, którego wykonawca zmienia się z urlopami, ginie. Szczegółowe zasady opisuje poradnik o nadzorze człowieka nad AI w BHP.
Rekomendacja 4: Zaplanuj kalendarz zgodności na podstawie dat z rozporządzenia (UE) 2024/1689 (AI Act) i Digital Omnibus on AI
Ustal rok po roku, co musi być gotowe i kiedy. Najważniejsze daty zebrane w naszej karcie regulacyjnej:
- 2.02.2025: zakazane praktyki AI i obowiązek AI literacy (art. 4), już obowiązują
- 2.08.2025: modele ogólnego przeznaczenia (GPAI), struktura nadzoru i kary
- 2.12.2026: znakowanie treści generowanych przez AI (art. 50 ust. 2, okres przejściowy)
- 2.12.2027: systemy wysokiego ryzyka z załącznika III, m.in. infrastruktura krytyczna
- 2.08.2028: systemy wysokiego ryzyka wbudowane w produkty z załącznika I, np. maszyny
Rekomendacja 5: Uzgodnij zakres AI z dostawcami
NIS2 wymaga zarządzania bezpieczeństwem łańcucha dostaw, a AI Act rozdziela obowiązki między dostawcę a podmiot stosujący. Do umów z dostawcami oprogramowania dodaj klauzule: informacja o użyciu modeli AI, klasyfikacja ryzyka dokonana przez dostawcę, dostęp do instrukcji użytkowania i logów, prawo do audytu oraz informacja o miejscu przetwarzania danych.
Uzasadnienie: bez tych zapisów zakład ponosi odpowiedzialność za system, o którego działaniu nie ma wiedzy. Modele uruchamiane lokalnie, w sieci zakładu, zmniejszają zależność od dostawcy chmurowego i upraszczają ocenę ryzyka transferu danych.
Rekomendacja 6: Szkol ludzi, zanim wdrożysz narzędzie
Obowiązek AI literacy dotyczy osób obsługujących systemy AI i działa od 2 lutego 2025 r. Zaplanuj krótki program podstawowy dla wszystkich użytkowników oraz pogłębiony dla osób nadzorujących. Przeszkolenie jest też najtańszym elementem zgodności: wymaga godzin, nie inwestycji. Szczegóły organizacji szkoleń znajdziesz w stronie o dobrych praktykach szkoleń AI literacy.
Rekomendacja 7: Dokumentuj tak, jakbyś jutro miał audyt
Zbieraj dowody na bieżąco: rejestr, polityka AI, listy przeszkolonych, protokoły przeglądów, próbki decyzji nadzorujących, umowy z dostawcami. Podejście jest wspólne z NIS2, gdzie audytor oczekuje zapisów, a nie deklaracji. Dobra dokumentacja wspiera spełnienie wymogu i dostarcza dowodu do audytu, ale nie zastępuje faktycznego stosowania zasad.
Pamiętaj o zastrzeżeniu dotyczącym terminów. Digital Omnibus on AI przesuwa stosowanie obowiązków wysokiego ryzyka, lecz publikacja aktu w Dzienniku Urzędowym UE nie jest potwierdzona w sprawdzonych źródłach. Planuj więc zgodnie z kalendarzem, który obowiązuje dziś, i weryfikuj zmiany co kwartał.
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy zgodność z NIS2 oznacza zgodność z AI Act?
Nie. Reżimy się uzupełniają, ale mają odrębne obowiązki i organy nadzoru. Wspólny rejestr i wspólne procesy skracają pracę, jednak AI Act wymaga dodatkowo m.in. AI literacy i nadzoru człowieka.
Czy kary z NIS2 i AI Act można nałożyć jednocześnie?
Są to odrębne postępowania i odrębne organy, więc teoretycznie tak, jeśli naruszenia dotyczą różnych obowiązków. Ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego i przepisów krajowych.
Od czego zacząć w podmiocie, który nie ma jeszcze żadnych procedur AI?
Od inwentaryzacji: lista systemów korzystających z AI, ich dostawcy i cele użycia. Potem klasyfikacja ryzyka, wyznaczenie właścicieli i program szkoleń AI literacy.
Źródła
Uporządkujmy NIS2 i AI Act w jednym rejestrze
Zapraszamy na rozmowę z zespołem InnerWeb. Pokażemy, jak role, szkolenia i ślad decyzji wspierają dowód do audytu.
Porozmawiajmy