InnerWeb
Przejdź do treści

Ciągłość działania wodociągów: rekomendacje dla zakładu

Ustawa o KSC wymaga od podmiotów w sektorze wody i ścieków wdrażania, dokumentowania, testowania i utrzymywania planów ciągłości działania oraz odtworzenia, a podmioty krytyczne muszą dodatkowo wykazać odporność usługi kluczowej w ramach CER. Poniżej siedem rekomendacji dla zakładu wodnego, od analizy wpływu po kopie konfiguracji sterowników, z uzasadnieniem i dowodem, który zostaje na audyt.

9 mies.
ocena ryzyka podmiotu krytycznego od informacji o wpisie
15 mies.
dokumentacja od wpisu do wykazu
24 h
zgłoszenie incydentu istotnego (CER)

Dla kogo i po co

Rekomendacje kierujemy do dyrektora zakładu, kierownika utrzymania ruchu, pełnomocnika ds. bezpieczeństwa informacji i osoby odpowiedzialnej za zarządzanie kryzysowe. Zakład wodny świadczy usługę, której przerwa zagraża zdrowiu i porządkowi publicznemu, więc ciągłość działania jest tu nie dodatkiem do systemu zarządzania, lecz jego rdzeniem.

Obowiązki mają dwa źródła. Ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (art. 8 ust. 1 pkt 2 lit. f) wymaga planów ciągłości działania i odtworzenia, które się dokumentuje, testuje i utrzymuje. Przepisy o podmiotach krytycznych (Dz.U. 2026 poz. 815, art. 6zt i 6zu) wymagają zintegrowanego systemu zarządzania bezpieczeństwem usługi kluczowej z dokumentacją ciągłości działania. Terminy podmiotu krytycznego liczą się od informacji o wpisie do wykazu: ocena ryzyka w 9 miesięcy, wdrożenie rozwiązań w 3 miesiące po ocenie, dokumentacja w 15 miesięcy od wpisu.

Rekomendacja 1: zacznij od analizy wpływu na działalność (BIA)

BIA odpowiada na pytanie, ile czasu ma zakład, zanim przerwa w danej funkcji stanie się nie do zaakceptowania. W wodociągach funkcje to nie tylko stacje uzdatniania, lecz także przepompownie sieciowe, zbiorniki, laboratorium, dyspozytornia i łączność. Dla każdej określ maksymalny dopuszczalny czas przerwy, minimalny poziom usługi i zależności od zasilania, łączności, dostawców i personelu.

Uzasadnienie: bez BIA wszystkie obiekty traktuje się jednakowo, więc zasoby rozchodzą się równomiernie, a nie według ryzyka. Dowód do audytu: arkusz BIA zatwierdzony przez dyrektora z datą przeglądu.

Terminy podmiotu krytycznego liczone od informacji o wpisie

Terminy podmiotu krytycznego liczone od informacji o wpisieWykres słupkowy poziomy: ocena ryzyka po 9 miesiącach, wdrożenie rozwiązań po 12, dokumentacja po 15 miesiącach od informacji o wpisie.051015miesiące od wpisuOcena ryzykaOcena ryzyka: 9 miesiące od wpisu9Wdrożenie rozwiązań (9 + 3)Wdrożenie rozwiązań (9 + 3): 12 miesiące od wpisu12DokumentacjaDokumentacja: 15 miesiące od wpisu15
Źródło: Dz.U. 2026 poz. 815, art. 6zt

Rekomendacja 2: kopie konfiguracji sterowników jako element planu

Najczęściej pomijany element ciągłości w OT to możliwość szybkiego odtworzenia programu i nastaw sterownika po awarii lub ingerencji. Zalecamy kopię projektu sterownika, panelu HMI i konfiguracji urządzeń komunikacyjnych dla każdego obiektu, przechowywaną poza obiektem i poza siecią, w której pracuje sterownik, z sumą kontrolną i datą ostatniej zmiany.

Kopie mają sens tylko wtedy, gdy ktoś sprawdził, że da się z nich odtworzyć obiekt. Raz w roku, a po każdej zmianie istotnej konfiguracji, wykonaj próbę odtworzenia na stanowisku testowym lub obiekcie zastępczym i zapisz czas. Dowód: rejestr kopii i protokół próby odtworzenia z czasem.

Kontekst zagrożeń uzasadnia ten priorytet. W zdarzeniach z 2025 r. opisanych przez CERT Polska zmiana nastaw pomp w stacji uzdatniania wody spowodowała około 6 godzin przerwy w dostawie wody dla około 2,5 tys. mieszkańców gminy, a wartości przywrócono po odzyskaniu paneli.

Rekomendacja 3: plan awaryjny na utratę zasilania i łączności

Dla każdego obiektu krytycznego określ, co się dzieje po utracie zasilania sieciowego i po utracie łączności z centralą: czas pracy na zasilaniu rezerwowym, miejsce agregatu przewoźnego, próg przejścia na sterowanie ręczne, osobę z uprawnieniem do tej decyzji. Plan powinien zawierać numery dyżurne i kolejność obiektów, bo przy awarii zasilania na dużym obszarze zespół nie obsłuży wszystkich jednocześnie.

Uzasadnienie: zdarzenia o największym skutku zaczynają się banalnie, od burzy lub awarii łącza. Dowód: plan, ćwiczenie w terenie i lista wniosków z ćwiczenia.

Rekomendacja 4: cele czasowe i ćwiczenia

Ustal cele odtworzenia dla funkcji z BIA, na przykład czas odtworzenia sterowania stacji uzdatniania, i sprawdź je ćwiczeniem. Ćwiczenie zakładające pełną utratę dyspozytorni i przejście na obsługę ręczną w czasie ustalonym z góry ujawnia luki, których nie widać przy czytaniu planu.

Dowód: scenariusz, lista uczestników, zmierzone czasy i działania naprawcze z terminami.

Rekomendacja 5: ISO 22301 jako szkielet systemu ciągłości

ISO 22301:2019 (wraz z Amd 1:2024) porządkuje BIA, strategie ciągłości, plany reagowania, ćwiczenia i przegląd zarządzania w jeden cykl. Jest szkieletem dowodowym zarówno dla wymogów KSC, jak i dla dokumentacji CER, ale sam certyfikat nie oznacza zgodności z ustawą. Dla OT uzupełnij go o IEC 62443, a dla systemu zarządzania o ISO 27001:2022.

Praktyczna wskazówka: nie certyfikuj całego przedsiębiorstwa od razu. Zacznij od zakresu usługi kluczowej i rozszerzaj.

Rekomendacja 6: łańcuch dostaw jako część ciągłości

Ciągłość wodociągów zależy od dostawców: chemii do uzdatniania, energii, łączności, serwisu pomp i serwisu automatyki. Dla każdej zależności krytycznej ustal dostawcę zapasowego lub zapas własny, a w umowach z serwisem zapisz czasy reakcji, zasady zdalnego dostępu i obowiązek zgłoszenia incydentu. Rejestr dostępu zewnętrznego do stref OT to jednocześnie dowód dla ciągłości i dla kontroli dostępu, co potwierdzają zdarzenia z 2025 r. opisane przez CERT Polska.

Dowód: lista dostawców krytycznych z danymi kontaktowymi poza systemami IT, umowy z klauzulami, rejestr dostępu.

Rekomendacja 7: dowody i integracja procedur

Zmapuj wymogi ciągłości na istniejące procedury BHP, ochrony i cyberbezpieczeństwa, zamiast pisać czwarty zestaw dokumentów. Zdarzenie awaryjne wymaga zwykle jednocześnie zezwoleń na prace, kontroli wejścia zespołów interwencyjnych i obsługi incydentu. System elektronicznych zezwoleń na pracę z panelem ochrony i kontrolą bramy QR może uporządkować dopuszczenie ekip interwencyjnych i zostawić zapis, kto, kiedy i na jakiej podstawie pracował przy obiekcie; wspiera to spełnienie wymogu i dostarcza dowodu do audytu.

Pamiętaj o zgłaszaniu incydentów: podmiot krytyczny zgłasza incydent istotny w 24 godziny do właściwego organu i dyrektora RCB, Szefa ABW oraz CSIRT poziomu krajowego, ze sprawozdaniem w ciągu 30 dni (art. 6zv ust. 1 pkt 4).

Lista kontrolna

Materiał wideo

Często zadawane pytania

Czy certyfikat ISO 22301 spełnia wymóg ciągłości z ustawy o KSC?

Nie automatycznie. Norma jest ramą dowodową i ułatwia dokumentację, ale audyt sprawdza zakres i skuteczność planów w odniesieniu do usługi kluczowej.

Jak często testować odtworzenie sterowników?

Co najmniej raz w roku oraz po każdej istotnej zmianie konfiguracji. Zapis czasu odtworzenia jest dowodem dla audytu i punktem odniesienia do poprawy.

Czy plan ciągłości wystarczy bez ćwiczeń?

Nie. Ustawa mówi o testowaniu i utrzymywaniu planów, więc dowodem jest ćwiczenie z listą uczestników, czasami i działaniami naprawczymi.

Źródła

Uporządkujmy ciągłość i dowody

Porozmawiajmy o tym, jak połączyć plan ciągłości z zezwoleniami, kontrolą dostępu ekip i zapisem zdarzeń na obiektach.

Porozmawiajmy