Dla kogo jest ta lista i co pokazał test CERT Polska
Rekomendacje kierujemy do kierowników utrzymania ruchu, automatyków i osób odpowiedzialnych za cyberbezpieczeństwo OT w zakładach wodociągowo-kanalizacyjnych, zwłaszcza tam, gdzie obiekty są rozproszone i bez stałej obsady. VNC wygrywa tam wygodą: panel HMI przepompowni da się otworzyć z laptopa, bez dojazdu.
Raport roczny CERT Polska za 2025 r. (s. 83–84) opisuje test domyślnych haseł do pulpitów VNC. Wskazuje, że protokół jest najczęściej używany przez małe elektrownie wodne, oczyszczalnie i przepompownie ścieków, systemy BMS i HVAC oraz instalacje basenów, a hasła typu 111111 i 12345678 dawały wejście. Haktywiści wykorzystują te same słabości, a CERT powiadamia właścicieli i CSIRT. Ten sam raport podaje 8 367 unikalnych hostów OT widocznych w internecie w 2025 r.
Rekomendacja 1: wyłącz ekspozycję pulpitów do internetu
Port VNC nie powinien być osiągalny z internetu ani z całego prywatnego APN operatora. Sprawdź adresy zakładu w serwisie moje.cert.pl i zrób własny skan zewnętrzny. Jeśli dostęp zdalny jest potrzebny, prowadź go przez bramę dostępową (VPN z uwierzytelnianiem wieloskładnikowym albo serwer pośredniczący), a sam VNC zostaw wyłącznie w sieci lokalnej obiektu.
Monitorowane przez Snitch zasoby OT w internecie w 2025 r.
Rekomendacja 2: zmień hasła domyślne i zlikwiduj hasła współdzielone
Zacznij od listy wszystkich paneli HMI i sterowników z usługą VNC, razem z wersją oprogramowania i datą ostatniej zmiany hasła. Hasła domyślne i krótkie zastąp długimi, unikalnymi dla każdego obiektu, przechowywanymi w sejfie haseł z audytem odczytów. Wspólne hasło dla wszystkich przepompowni oznacza, że przejęcie jednej oznacza przejęcie wszystkich.
Rekomendacja 3: osobne poświadczenia dla IT, inżynierii OT i dostawców
Karta dobrych praktyk OT zaleca osobne konta dla administracji IT, inżynierii OT i wsparcia dostawców. W praktyce: administrator domeny nie loguje się do HMI kontem domenowym, automatyk nie używa konta dostawcy, a dostawca dostaje konto czasowe, aktywne tylko na okres serwisu. Dzięki temu wyciek jednego hasła nie otwiera całego zakładu.
Rekomendacja 4: traktuj prywatny APN jako sieć niezaufaną
Karta trendów zaleca uznać prywatny APN operatora za sieć niezaufaną, wymusić izolację klientów APN i wyłączyć SSH oraz Telnet na urządzeniach administracyjnych. Znany z końca 2025 r. przypadek małej elektrociepłowni pokazał, że wejście przez prywatny APN, sterownik z domyślnymi danymi i włączonym SSH wystarczyło do kontaktu z trzema sterownikami PLC i przełączenia jednego w tryb STOP. Router modemowy w przepompowni jest takim samym punktem wejścia jak serwer w biurze.
Rekomendacja 5: prowadź rejestr dostępu zdalnego i firm zewnętrznych
Każde połączenie do strefy OT powinno mieć wpis: kto, do którego obiektu, w jakim celu, od kiedy do kiedy i kto zatwierdził. Rejestr połączeń zdalnych łączy się z rejestrem prac na miejscu. InnerWeb jest producentem oprogramowania, które prowadzi elektroniczne zezwolenia na pracę z zadaniem, miejscem i oknem czasowym, a skan plakietki na bramie daje werdykt o szkoleniach i kwalifikacjach i zapisuje wejście. Taki niezależny zapis wspiera dowód, kto i kiedy był w strefie, także gdy serwis odbywa się fizycznie.
Rekomendacja 6: monitoruj zmiany nastaw i konfiguracji
Zmiana nastaw pomp, trybu pracy sterownika albo nowego konta w HMI powinna wywołać alarm do dyżurnego. Utrzymuj zatwierdzony wzorzec konfiguracji i porównuj go automatycznie raz na kilka minut. Warunek: kopie konfiguracji sterowników przechowywane poza obiektem, aby po ataku można było je przywrócić.
Rekomendacja 7: sprawdź zakres wobec NIS2 i norm
Dla zakładu będącego podmiotem kluczowym lub ważnym zdalny dostęp do OT jest elementem systemu zarządzania bezpieczeństwem informacji i łańcucha dostaw ICT. IEC 62443 opisuje strefy, kanały i poziomy bezpieczeństwa SL 1–4, więc jest naturalnym szkieletem dla polityki dostępu zdalnego. Certyfikat nie oznacza zgodności z NIS2, ale polityka, rejestr i protokoły przeglądów to dowody, o które zapyta audytor.
Lista kontrolna
Materiał wideo
Często zadawane pytania
Czy trzeba całkowicie zrezygnować z VNC?
Niekoniecznie. VNC może działać w sieci lokalnej obiektu, jeśli dostęp z zewnątrz prowadzi przez zabezpieczoną bramę, a konta i hasła są unikalne. Ekspozycja do internetu i hasła domyślne muszą zniknąć.
Jak szybko sprawdzić, czy nasze urządzenia są widoczne w internecie?
Pierwszym krokiem jest serwis moje.cert.pl oraz własny skan zewnętrzny adresów IP zakładu i modemów. Wynik zapisz w rejestrze jako dowód przeglądu.
Czy dostawca systemu SCADA może mieć stały dostęp?
Lepiej konto czasowe, aktywne na okres serwisu, z zapisem sesji i zatwierdzeniem po stronie zakładu. Stały dostęp bez rejestru utrudnia wykazanie nadzoru nad łańcuchem dostaw ICT.
Źródła
Uporządkujmy dostęp do obiektów
Porozmawiajmy o rejestrze prac i wejść firm zewnętrznych jako niezależnym dowodzie uzupełniającym zabezpieczenia sieci OT. Umów rozmowę lub demo.
Porozmawiajmy